కాకతీయ వంశం నుంచి 2014 సార్వభౌమ రాష్ట్రం వరకు — ప్రతి నిర్ణాయక ఘట్టం క్రమంలో. ఏ ఘటనపైనైనా క్లిక్ చేస్తే విస్తరిస్తుంది.
నేటి తెలంగాణలోని కొన్ని ప్రాంతాలను కలుపుకున్న అస్మక జనపదం — ప్రాచీన భారతదేశపు పదహారు మహా జనపదాల్లో ఒకటిగా లెక్కకు వస్తుంది; రెండున్నర సహస్రాబ్దాల క్రితమే దక్కన్ పీఠభూమిపై అభివృద్ధి చెందిన, వ్యవస్థీకృత సమాజం ఉందనడానికి ఇది రుజువు.
జిల్లాలంతటా శిలాకుప్ప సమాధులు, శిలా పేటికలు, డోల్మెన్లు, మెన్‌హిర్లు, ఇనుప ఖనిజాన్ని కరిగించిన ఆనవాళ్లు — ఇంకా ఎంతో ముందటి మానవ నివాసానికీ, చేతివృత్తి నైపుణ్యానికీ సాక్ష్యమిస్తాయి.
పూర్తి కథనం చదవండిమౌర్య సామ్రాజ్యం తర్వాత తొలి ప్రధాన రాజ్యం తెలంగాణ నుంచే లేచింది; గోదావరి ఒడ్డున కోటిలింగాల దాని తొలి రాజధాని — ఉపఖండంలో రాజముద్రలున్న తొలి పంచ్-మార్క్ నాణేలను ఇక్కడే ముద్రించారు.
శాతవాహనుల పోషణలో గాథాసప్తశతి వంటి సాహిత్యం, దక్కన్ చిత్రకళా సంప్రదాయాలు వర్ధిల్లాయి.
పూర్తి కథనం చదవండిక్రీ.శ. 950 ప్రాంతంలో రాష్ట్రకూటుల సామంతులైన కాకతీయులు తమ సొంత వంశాన్ని స్థాపించి — మొదట హనుమకొండ నుంచి, తర్వాత వరంగల్ నుంచి పాలిస్తూ, తెలుగు చరిత్రలోని అత్యంత విశేషమైన అధ్యాయాల్లో ఒకదాన్ని ప్రారంభించారు. వాళ్ల పాలనలో దక్కన్ పీఠభూమి వాస్తుశిల్పం, నీటిపారుదల, వాణిజ్యం, సైనిక వ్యవస్థల్లో అసాధారణ ముందడుగులు చూసింది.
తెలుగు మాట్లాడే ప్రజలను ఒకే రాజకీయ అస్తిత్వం కింద ఏకం చేసిన తొలి వంశం కాకతీయులు; ఈనాటికీ తెలంగాణ ఆధారపడే సాంస్కృతిక, భాషా పునాదిని వాళ్లే వేశారు.
పూర్తి కథనం చదవండిరాజు రుద్రదేవుడు హనుమకొండలో వేయి స్తంభాల గుడిని నిర్మించి — పాలంపేటలో పరాకాష్ఠకు చేరే కాకతీయ దేవాలయ వాస్తుశిల్ప మహా శతాబ్దాన్ని ప్రారంభించాడు.
పూర్తి కథనం చదవండిరాజు గణపతిదేవుని సేనాని రేచర్ల రుద్రుడు క్రీ.శ. 1213లో పాలంపేటలో రామప్ప దేవాలయాన్ని నిర్మించాడు: తేలియాడే ఇటుకలు, ఇసుక పెట్టె పునాదులు — ఆధునిక ప్రమాణాలతో చూసినా ఆ ఇంజినీరింగ్ ఇప్పటికీ విశేషమే.
2021లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా ప్రకటించిన ఇది — కాకతీయ నాగరికతకూ, తెలంగాణ ప్రాచీన సాంస్కృతిక వారసత్వానికీ శిఖర ప్రతీకగా నిలుస్తోంది.
పూర్తి కథనం చదవండికాకతీయ వంశపు రుద్రమదేవి — భారత ఉపఖండంలో ఒక ప్రధాన రాజ్యాన్ని తన సొంత హక్కుతో సార్వభౌమురాలిగా పాలించిన తొలి మహిళ; రెండు దశాబ్దాలకు పైగా ప్రత్యర్థి శక్తుల నుంచి రాజ్యాన్ని కాపాడింది.
కాకతీయ రాజ్యాన్ని సందర్శించిన మార్కోపోలో ఆమె పాలనపై తన మెప్పును నమోదు చేశాడు.
పూర్తి కథనం చదవండిఢిల్లీ సుల్తానేట్ సేనాని మాలిక్ కాఫర్ దక్కన్‌పై వినాశకర దండయాత్ర నడిపి, కాకతీయ పాలకుడు రెండో ప్రతాపరుద్రుడిని కప్పం కట్టేలా చేశాడు. ఉత్తరం నుంచి కాకతీయ శక్తికి ఎదురైన తొలి తీవ్ర సవాలు ఇది.
పూర్తి కథనం చదవండిఢిల్లీ సుల్తానేట్ సైన్యాలకు నాయకత్వం వహించిన ఉలుగ్ ఖాన్ వరంగల్‌ను స్వాధీనం చేసుకుని రెండో ప్రతాపరుద్రుడిని బంధించి — దాదాపు నాలుగు శతాబ్దాల కాకతీయ పాలనను ముగించాడు. ఢిల్లీకి వెళ్తుండగా ఆ రాజు మరణించాడు.
ఈ పతనం చివరి గొప్ప స్వదేశీ తెలుగు వంశానికి ముగింపు; వరుస సుల్తానేట్ల, చివరకు నిజాముల శతాబ్దాల పాలనకు ఆరంభం.
పూర్తి కథనం చదవండిబహమనీల కింద తెలంగాణ సుబేదారుగా ఉన్న సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్ షా — గోల్కొండ రాజధానిగా స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించాడు. ఈ వంశపు ఏడుగురు సుల్తానులు తెలుగు మాట్లాడే మొత్తం నేలను పాలిస్తారు.
కోహినూర్, హోప్ డైమండ్‌లకు మూలమైన గోల్కొండ వజ్రాల గనులు — ఈ రాజ్యాన్ని ప్రపంచమంతటా సంపదకు మారుపేరుగా నిలిపాయి.
పూర్తి కథనం చదవండిమూసీ ఒడ్డున మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా హైదరాబాద్‌ను నిర్మించి, చార్మినార్‌ను దాని కేంద్రబిందువుగా కట్టించాడు. హిందూ, ముస్లిం సంప్రదాయాల మిశ్రమ సంస్కృతి — గంగా జమునా తెహజీబ్ — ఈ కొత్త నగరంలో వేళ్లూనుకుంది.
1956 విలీనం నాటికి కుతుబ్ షాహీలు నిర్మించిన ఈ నగరం భారతదేశంలో ఐదో అతి పెద్దదిగా, ఆంధ్ర నాయకత్వం అత్యధికంగా కోరుకున్న బహుమతిగా నిలుస్తుంది.
పూర్తి కథనం చదవండిసుదీర్ఘ మొఘల్ ముట్టడి తర్వాత గోల్కొండ ఔరంగజేబు వశమై — వంశపు చివరి సుల్తాన్ అబుల్ హసన్ తానీషా హయాంలో కుతుబ్ షాహీ పాలన ముగిసింది; భద్రాచలం రామాలయాన్ని ఆదరించినందుకు ఆయనను గుర్తుంచుకుంటారు.
పూర్తి కథనం చదవండిఆసఫ్ జా బిరుదాంకితుడైన మీర్ కమరుద్దీన్ ఖాన్ మొఘల్ అధికారం నుంచి విడిపోయి దక్కన్‌పై స్వతంత్ర పాలన స్థాపించి, హైదరాబాద్ రాష్ట్రాన్ని ఏర్పరిచారు. ఆయనే హైదరాబాద్ తొలి నిజాం.
ఆ తర్వాతి రెండు శతాబ్దాల్లో నిజాములు — ఆసియా మొత్తంలోనే అత్యంత సంపన్నమైన, అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన రాజ్యాల్లో ఒకదాన్ని నిర్మించారు; హైదరాబాద్ దాని ఇతిహాస రాజధాని.
పూర్తి కథనం చదవండినిజాం అలీ ఖాన్ బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీతో సైన్య సహకార ఒప్పందంపై సంతకం చేసి, అంతర్గత స్వయంప్రతిపత్తిని నిలుపుకుంటూనే హైదరాబాద్ రాష్ట్రాన్ని బ్రిటిష్ రక్షిత రాజ్యంగా మార్చారు. ఈ ఏర్పాటు నిజాం పాలనను కాపాడుతూనే దాన్ని బ్రిటిష్ సామ్రాజ్య వ్యూహానికి కట్టేసింది.
పూర్తి కథనం చదవండిఏడో నిజాం ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించారు — భారతీయ భాషలో బోధించిన భారతదేశపు తొలి విశ్వవిద్యాలయం. ఆసుపత్రులు, రైల్వేలు, విద్యుత్ శాఖ (1910) వంటి మౌలిక వసతులతో కలిసి — హైదరాబాద్‌ను ఆసియాలోని అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన సంస్థానాల్లో ఒకటిగా ఇవి నిలిపాయి.
పూర్తి కథనం చదవండిహైదరాబాద్లో ఒక సమావేశంలో తన సొంత భాషలో మాట్లాడినందుకు ఒక తెలుగు న్యాయవాదిని అరిచి కూర్చోబెట్టారు. ఆ నవంబర్‌లో సమావేశమైన అవమానితులు ఆంధ్ర జన సంఘాన్ని స్థాపించారు: ఆంధ్ర మహాసభకు, గ్రంథాలయ ఉద్యమానికి, భాగ్యరెడ్డి వర్మ ఆది-హిందూ పాఠశాలలకు, బహిరంగ సమావేశాలపై నిజాం నిషేధానికి వ్యతిరేకంగా 1938 సత్యాగ్రహానికి — ఇదే విత్తనం.
పూర్తి కథనం చదవండివెట్టిచాకిరికీ, భూస్వామ్య వసూళ్లకూ వ్యతిరేకంగా తెలంగాణ రైతాంగం లేచింది. పాలకుర్తిలో చాకలి ఐలమ్మ ధిక్కారం, కడివెండిలో దొడ్డి కొమురయ్య అమరత్వం — వేలాది గ్రామాలకు వ్యాపించిన తిరుగుబాటును రగిల్చాయి.
ఖాసిం రజ్వీ నేతృత్వంలోని రజాకార్ సైన్యం భయోత్పాతంతో జవాబిచ్చింది. 1951లో ఈ పోరాటం ముగిసే నాటికి 4,000కు పైగా ప్రాణాలు అర్పితమయ్యాయి.
పూర్తి కథనం చదవండిభారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వస్తుండగా, నిజాం మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ భారతదేశంలో గానీ పాకిస్తాన్‌లో గానీ చేరడానికి నిరాకరించి, హైదరాబాద్ రాష్ట్రాన్ని స్వతంత్ర సార్వభౌమ దేశంగా ప్రకటించారు. భారత ప్రభుత్వంతో చర్చలు పదేపదే విఫలమయ్యాయి.
పూర్తి కథనం చదవండి13 నుంచి 17 సెప్టెంబర్ 1948 వరకు. మేజర్ జనరల్ జె.ఎన్. చౌధురి నేతృత్వంలో భారత సైన్యం హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోకి ప్రవేశించింది. ఐదు రోజుల సైనిక చర్యలో నిజాం బలగాలు లొంగిపోయాయి. దీన్ని అధికారికంగా “పోలీసు చర్య” అని పిలిచారు.
హైదరాబాద్ రాష్ట్రం భారత యూనియన్‌లో విలీనమై — 224 ఏళ్ల ఆసఫ్ జాహీ పాలన ముగిసి, తెలంగాణ ప్రజలకు కొత్త, అల్లకల్లోల అధ్యాయం మొదలైంది.
పూర్తి కథనం చదవండిరాజ్యాంగం అమల్లోకి వస్తుండగా ఎం.కె. వెల్లోడి హైదరాబాద్‌కు నియామక ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. రెండేళ్ల తర్వాత బూర్గుల రామకృష్ణారావు దాని తొలి ఎన్నికైన ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణం చేశారు. ఫలితం: సొంత భూ సంస్కరణలు, సొంత విద్యా విధానం ఉన్న ఒక పనిచేసే రాష్ట్రం; రెండేళ్లలోనే — బయటివాళ్లు తన ఉద్యోగాలు తీసుకుంటున్నారన్న రగులుతున్న ఆవేదనా.
పూర్తి కథనం చదవండివిలీనానికి నాలుగేళ్ల ముందు, ప్రభుత్వ సర్వీసుల్లోకి స్థానికేతర ఉద్యోగులు వచ్చిపడటానికి వ్యతిరేకంగా హైదరాబాద్ నగరం భగ్గుమంది. సిటీ కాలేజీ, అఫ్జల్‌గంజ్‌లలో విద్యార్థులు ప్రదర్శన చేయగా పోలీసులు కాల్పులు జరిపారు. మృతుల్లో ఆరుగురి పేర్లు రికార్డులో ఉన్నాయి. స్థానిక ప్రజల్లో నిజమైన అభద్రతా భావం నుంచే విద్యార్థుల ఆగ్రహం పుట్టిందని ఒక న్యాయ విచారణ తేల్చింది.
1952లో లేచిన ఉద్యోగాల ప్రశ్న ఎన్నడూ పరిష్కారం కాలేదు. అది 1969లో, ఆ తర్వాతి ప్రతి దశాబ్దంలోనూ మరింత పెద్దదై తిరిగి వస్తుంది.
పూర్తి కథనం చదవండితెలంగాణ సాక్ష్యాలను విన్న తర్వాత రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ సంఘం — తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్రంగానే ఉండాలని సిఫారసు చేస్తూ, విలీన రాష్ట్రంలో తెలంగాణ “చొరవ గల ఆంధ్రుల చేతిలో ఒక వలసగా మారిపోవచ్చు” అని హెచ్చరించింది.
ఈ సిఫారసుకు వ్యతిరేకంగా ఆంధ్ర నాయకత్వం తీవ్రంగా లాబీయింగ్ చేసింది. ఏడాది తిరగకముందే దాన్ని తోసిపుచ్చారు.
పూర్తి కథనం చదవండితెలంగాణ నాయకుల తీవ్ర వ్యతిరేకత ఉన్నా — రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం తెలంగాణను ఆంధ్ర రాష్ట్రంతో కలిపి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ను ఏర్పరిచింది. రక్షణగా పెద్దమనుషుల ఒప్పందంపై సంతకం చేసి — విద్య, ఉద్యోగాలు, అభివృద్ధిలో తెలంగాణకు రక్షణలు ఇస్తామని హామీ ఇచ్చారు.
ఆ ఒప్పందాన్ని ఎన్నడూ పూర్తిగా గౌరవించలేదు. ఆ తర్వాతి ఐదు దశాబ్దాల్లో దాని వ్యవస్థాగత ఉల్లంఘనే తెలంగాణ ఉద్యమానికి ప్రధాన ఆవేదనగా మారింది.
పూర్తి కథనం చదవండితెలంగాణ చూసిన అతి పెద్ద ఆందోళన ప్రాంతమంతటా భగ్గుమంది. విద్యార్థులు, ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు, కార్మికులు ప్రత్యేక రాష్ట్రం కోరుతూ వీధుల్లోకి వచ్చారు. పోలీసు కాల్పుల్లో, ఆ తర్వాతి అణచివేతలో సుమారు 369 మంది మరణించారు.
ఈ ఉద్యమం రాజకీయ స్పందనను రాబట్టినా చివరకు లక్ష్యానికి చేరలేదు. ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు నిర్ణయాన్ని ప్రధాని ఇందిరా గాంధీ ప్రకటించి, ఆ తర్వాత వెనక్కి తీసుకుని — ఎన్నడూ పూర్తిగా మానని లోతైన గాయాలు మిగిల్చారు.
పూర్తి కథనం చదవండితెలంగాణ వాసులకు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలను కాపాడే ముల్కీ నిబంధనలను సుప్రీంకోర్టు సమర్థించింది. దీనికి ప్రతిగా ఆంధ్రలో నిరసనలు భగ్గుమన్నాయి. ఈ రాజకీయ సంక్షోభం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని రెండు ప్రాంతాల మధ్య అగాధాన్ని మరింత పెంచింది.
పూర్తి కథనం చదవండిముల్కీ నిబంధనలపై సుప్రీంకోర్టు తీర్పును పార్లమెంట్ రద్దు చేశాక — పలచబరిచిన ప్రత్యామ్నాయంగా ఆరు సూత్రాల పథకాన్ని ముందుకు తెచ్చారు. సమైక్య రాష్ట్రం మిగిలిన నాలుగు దశాబ్దాలూ దాన్ని నిరంతరం ఉల్లంఘించారు.
పూర్తి కథనం చదవండితెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో స్థానిక రిజర్వేషన్‌కు రాజ్యాంగ బలం దక్కింది. రాష్ట్ర సొంత నియామక సంస్థలే దాన్ని 34 ఏళ్ల పాటు పట్టించుకోలేదు; 2006 నాటికి తెలంగాణలోని ఉద్యోగుల్లో దాదాపు 40% స్థానికేతరులే.
పూర్తి కథనం చదవండితెలంగాణలో అక్రమంగా నియమితులైన సుమారు 60,000 మంది ఉద్యోగులను వెనక్కి పంపాలని ప్రభుత్వం జీవో 610 జారీ చేసింది. వరుసగా ఏడుగురు ముఖ్యమంత్రుల హయాంలో 25 ఏళ్ల పాటు ఆ ఉత్తర్వు “క్రియాశీల పరిశీలన”లోనే ఉండిపోయి, ఎన్నడూ అమలు కాలేదు.
పూర్తి కథనం చదవండికె. చంద్రశేఖర్ రావు తెలుగుదేశం పార్టీకి రాజీనామా చేసి 27 ఏప్రిల్ 2001న తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితిని స్థాపించారు. ఆ పార్టీకి ఒకే ఒక ఎజెండా: ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్రం. కూటమి లేదు, రాజీ లేదు.
టీఆర్‌ఎస్ ఆవిర్భావం తెలంగాణ డిమాండ్‌ను — మళ్లీ మళ్లీ వచ్చే ఆందోళన స్థాయి నుంచి నిలకడైన, వ్యవస్థీకృత, ఎన్నికల రాజకీయ ఉద్యమంగా మార్చింది.
పూర్తి కథనం చదవండి30 సెప్టెంబర్ 2002న కామారెడ్డిలో రసమయి బాలకిషన్ తొలి తెలంగాణ ధూంధాంను వేదికెక్కించారు — ఒగ్గు కథ, బతుకమ్మ, జానపద గీతాల సంచార సాంస్కృతిక ప్రదర్శన. గద్దర్, గోరేటి వెంకన్న, గొర్రెల కాపరి కవి అందె శ్రీ ఉద్యమ సాంస్కృతిక సైన్యమై — ఏ విలేకరుల సమావేశమూ చేరలేని ప్రతి పల్లెకూ రాష్ట్ర సాధన అర్థాన్ని మోసుకెళ్లారు.
పూర్తి కథనం చదవండికాంగ్రెస్తో పొత్తు కుదుర్చుకుని టీఆర్‌ఎస్ కేంద్రంలో యూపీఏ ప్రభుత్వంలో చేరింది. ఆ ఏర్పాటులో భాగంగా రాష్ట్ర సాధనకు హామీ దక్కింది. ఆ హామీని వాయిదా వేసి, ఆ తర్వాత నిశ్శబ్దంగా పక్కన పెట్టడంతో — తెలంగాణ నాయకుల్లో ద్రోహ భావన మరింత పెరిగింది.
పూర్తి కథనం చదవండి29 నవంబర్ 2009. తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధన కోరుతూ కేసీఆర్ నిరవధిక ఆమరణ దీక్ష మొదలుపెట్టారు. ఆయన ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించింది. కొద్ది రోజుల్లోనే, కేసీఆర్ ఆసుపత్రిలో ఉండగా — తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు ప్రక్రియను ప్రారంభిస్తామని కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రకటన చేసింది.
ఈ ప్రకటన ఆంధ్ర, రాయలసీమల్లో తక్షణ ప్రతి-నిరసనలను రేపింది. ప్రభుత్వం తడబడింది. కానీ ఆ క్షణం ఒక మలుపు. ఢిల్లీ ఈ డిమాండ్‌ను అంగీకరించింది.
పూర్తి కథనం చదవండిఫిబ్రవరి 3న కేంద్రం శ్రీకృష్ణ కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది; దానికి టీఆర్‌ఎస్ సమర్పించిన నివేదిక రాష్ట్ర సాధనకు ఆధారాలతో కూడిన నిర్ణాయక వాదనగా నిలిచింది. ఫిబ్రవరి ఉప ఎన్నికల్లో తెలంగాణ కోసం రాజీనామా చేసిన 12 మంది శాసనసభ్యులూ భారీ మెజారిటీలతో తిరిగి గెలిచారు.
డిసెంబర్ 16న వరంగల్‌లో మహా గర్జనకు నిర్వాహకుల అంచనా ప్రకారం 25 లక్షల మంది హాజరయ్యారు — మొత్తం ఉద్యమంలోనే అతి పెద్దది.
పూర్తి కథనం చదవండిమార్చి 10న మిలియన్ మార్చ్ హైదరాబాద్ ట్యాంక్ బండ్ వద్ద కేంద్రీకృతమైంది. సెప్టెంబర్ 13 నుంచి అక్టోబర్ 24 వరకు సకల జనుల సమ్మె — అందరి సమ్మె — 42 రోజుల పాటు ప్రాంతాన్ని స్తంభింపజేసింది: ఉద్యోగులు, ఉపాధ్యాయులు, న్యాయవాదులు, 60,000 మంది సింగరేణి బొగ్గు కార్మికులు కలిసి.
స్వతంత్ర భారతదేశంలో ఏ రాష్ట్ర సాధన ఉద్యమమూ ఇంత విస్తృతమైన సార్వత్రిక సమ్మెను చూడలేదు.
పూర్తి కథనం చదవండి30 జూలై 2013. భారతదేశపు 29వ రాష్ట్రంగా తెలంగాణను ఏర్పాటు చేయాలని కాంగ్రెస్ వర్కింగ్ కమిటీ అధికారికంగా తీర్మానించింది. ఈ తీర్మానం బిల్లును పార్లమెంట్‌కు తీసుకెళ్లే శాసన ప్రక్రియను కదిలించింది.
పూర్తి కథనం చదవండిఅసాధారణ దృశ్యాల మధ్య లోక్‌సభ, రాజ్యసభ ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ బిల్లు, 2014ను ఆమోదించాయి. సీమాంధ్రకు చెందిన పలువురు ఎంపీలు కార్యకలాపాలను అడ్డుకోవడానికి ప్రయత్నించారు. బిల్లు ఆమోదం పొందింది. రాష్ట్రపతి దానిపై సంతకం చేసి చట్టంగా మార్చారు.
పూర్తి కథనం చదవండి2 జూన్ 2014 అర్ధరాత్రి తెలంగాణ రాష్ట్రం అధికారికంగా ఉనికిలోకి వచ్చింది. కె. చంద్రశేఖర్ రావు తొలి ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. పరివర్తన కాలం కోసం హైదరాబాద్ తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లు రెండింటికీ ఉమ్మడి రాజధాని అయింది.
తెలంగాణ అంతటా సంబరాలు వెల్లువెత్తాయి. వెయ్యేళ్ల నాగరికత తర్వాత, ఐదు దశాబ్దాలకు పైగా వ్యవస్థీకృత పోరాటం తర్వాత, 13 ఏళ్ల నిరంతర రాజకీయ సంకల్పం తర్వాత — భారతదేశ పటంలో తెలంగాణ తన స్థానాన్ని దక్కించుకుంది.
పూర్తి కథనం చదవండిఏడాది వయసున్న రాష్ట్రం — తెలంగాణకు హరితహారం కింద తన పచ్చదనాన్ని 24% నుంచి 33%కి పెంచడానికి బయలుదేరింది. మే 2023 నాటికి 273.33 కోట్ల మొక్కలు నాటి, అసలు లక్ష్యం 230 కోట్లను మించిపోయింది; ప్రత్యేక హరిత నిధి — తెలంగాణ హరిత నిధిని ఏర్పాటు చేసిన దేశంలోని తొలి రాష్ట్రంగా తెలంగాణ నిలిచింది.
2023లో అటవీ విస్తీర్ణం పెరుగుదలలో భారతదేశం తెలంగాణకు నం.1 స్థానం ఇచ్చింది; హైదరాబాద్ ఏఐపీహెచ్ ప్రపంచ హరిత నగర పురస్కారాన్ని గెలుచుకుంది.
పూర్తి కథనం చదవండిభారతదేశపు అత్యంత ప్రతిష్ఠాత్మక తాగునీటి సరఫరా కార్యక్రమాల్లో ఒకటైన మిషన్ భగీరథ ప్రారంభమైంది. లక్ష్యం: తెలంగాణలోని ప్రతి ఇంటికీ సురక్షిత పైపు తాగునీరు — మొత్తం 23,839 గ్రామీణ ఆవాసాలు, 57.01 లక్షల గ్రామీణ కుటుంబాలకు చేరడం.
పూర్తి కథనం చదవండికాకతీయుల నాటి చెరువుల వ్యవస్థ పునరుద్ధరణ నిజంగా మొదలైంది: 27,819 చెరువులు చేపట్టి 27,625 పునరుద్ధరించి, 15.05 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టును స్థిరీకరించి, దశాబ్దంలో భూగర్భ జల పరిమాణాన్ని 56% పెంచారు.
ఆ తర్వాత కేంద్ర ప్రభుత్వ అమృత్ సరోవర్ పథకాన్ని దీని ఆధారంగానే రూపొందించారు.
పూర్తి కథనం చదవండితెలంగాణ రైతు బంధును ప్రారంభించింది — భూమి ఉన్న ప్రతి రైతుకూ ఏడాదికి రెండుసార్లు నేరుగా ఆర్థిక సాయం అందించే ప్రపంచపు తొలి ప్రత్యక్ష రైతు పెట్టుబడి మద్దతు పథకం; మధ్యవర్తులు లేరు, కాగితాల పని లేదు, జాప్యం లేదు.
ఆ తర్వాత అనేక రాష్ట్రాలు ఈ పథకాన్ని అనుకరించాయి; వ్యవసాయ సంక్షేమ పంపిణీకి నమూనాగా అంతర్జాతీయంగా దీన్ని అధ్యయనం చేశారు.
పూర్తి కథనం చదవండిరాష్ట్రం తన సొంత పటాన్ని తిరగరాసుకుంది: 10 జిల్లాలు 33 అయ్యాయి, రెవెన్యూ డివిజన్లు 42 నుంచి 75కు పెరిగాయి. 30 ఆగస్టు 2018న జీవో 124 — 371-డి అధికరణను సవరించి, ప్రత్యక్ష నియామక ప్రభుత్వ పోస్టుల్లో 95% స్థానిక అభ్యర్థులకే కేటాయించింది: 1952 నాటి, 1969 నాటి ముల్కీ డిమాండ్‌కు ఎట్టకేలకు తెలంగాణ సొంత రాష్ట్రం ఇచ్చిన జవాబు.
పూర్తి కథనం చదవండిప్రపంచంలోనే అతి పెద్ద బహుళ దశల ఎత్తిపోతల పథకమైన కాళేశ్వరం ఎత్తిపోతల పథకాన్ని ప్రారంభించారు. దక్కన్ పీఠభూమిపైకి స్టేషన్ తర్వాత స్టేషన్‌గా గోదావరి జలాలను ఎత్తిపోస్తూ 13 జిల్లాల్లో 18.25 లక్షల ఎకరాలకు నీరందించే ఇది — తెలంగాణ చరిత్రలో అత్యంత ప్రతిష్ఠాత్మక నీటి ప్రాజెక్టు.
ఆంధ్రప్రదేశ్‌తో దశాబ్దాల పాటు నీటి హక్కులపై వాదులాడిన ఒక ప్రాంతానికి కాళేశ్వరం మౌలిక వసతి కంటే ఎక్కువ. తన సొంత నదులపై ఎట్టకేలకు నియంత్రణ సాధించిన ఒక రాష్ట్రపు ప్రకటన అది.
పూర్తి కథనం చదవండికాకతీయ వాస్తుశిల్పానికీ, ఇంజినీరింగ్‌కూ ఉన్న అసాధారణ విశ్వ విలువను గుర్తిస్తూ యునెస్కో రామప్ప దేవాలయాన్ని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా ప్రకటించింది. తెలంగాణ 900 ఏళ్ల వారసత్వానికి ప్రపంచ అంగీకారం దక్కింది.
పూర్తి కథనం చదవండిభారతదేశ చరిత్రలోనే అత్యంత ప్రతిష్ఠాత్మక దళిత సాధికారత పథకం: అర్హులైన ఎస్సీ కుటుంబాలకు రూ.10 లక్షల గ్రాంటు — తిరిగి చెల్లింపు లేదు, పూచీకత్తు లేదు, మధ్యవర్తులు లేరు. తొలి దశలో 38,323 కుటుంబాలు; పూర్తి అమలుకు రూ.17,700 కోట్ల కేటాయింపు.
పూర్తి కథనం చదవండినాలెడ్జ్ సిటీలో ప్రపంచంలోనే అతి పెద్ద స్టార్టప్ ఇంక్యుబేషన్ ప్రాంగణం తెరుచుకుంది: 3.5 లక్షల చదరపు అడుగులు, 4,000 స్టార్టప్‌ల కోసం రూపకల్పన. 2023లో భారతదేశంలో సృష్టించిన మొత్తం సాంకేతిక ఉద్యోగాల్లో 44% తెలంగాణ సాంకేతిక ఆర్థిక వ్యవస్థ నుంచే.
పూర్తి కథనం చదవండిమూడు వారాల వేడుకలతో తెలంగాణ పదేళ్ల రాష్ట్ర సాధనను గుర్తుచేసుకుంది. ఆ దశాబ్దపు రికార్డు — నీరు, సంక్షేమం, పొలాలు, నగరం — ఈ గ్రంథాలయంలోని VI నుంచి VIII అధ్యాయాలను నింపుతుంది.
పూర్తి కథనం చదవండి