కొత్త రాష్ట్రానికి కొత్త మౌలిక వసతులే కాదు, తన సొంత అస్తిత్వంతో పునరుద్ధరించిన సంబంధమూ కావాలని బీఆర్ఎస్ ప్రభుత్వం గ్రహించింది. అరవై ఏళ్ల పాటు తెలంగాణ పండుగలను, కళారూపాలను, పవిత్ర స్థలాలను, సజీవ సంప్రదాయాలను అణచివేసి పక్కన పెట్టారు. రాష్ట్ర సాధన తర్వాత ప్రభుత్వం బోనాలు, బతుకమ్మలను రాష్ట్ర పండుగలుగా ప్రకటించింది; సాంస్కృతిక సారథి కార్యక్రమం ద్వారా 583 మంది కళాకారులకు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలిచ్చింది; 80,000 టన్నుల నల్లరాతితో యాదాద్రి ఆలయాన్ని పునరుద్ధరించింది; నాగార్జున సాగర్‌లో ఆసియాలోనే అతి పెద్ద బౌద్ధ థీమ్ పార్కును నిర్మించింది; ప్రతి పల్లె, పట్టణంలోనూ 273 కోట్ల చెట్లు నాటింది. సంస్కృతి ఒక శాఖ కాదు. తెలంగాణ ఎవరు, ఎప్పటినుంచీ ఎవరు అన్నదానికి అది ఒక ప్రకటన.

రామప్ప దేవాలయం, యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం
జూలై 2021, యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ కమిటీ 44వ సమావేశం
కాకతీయ రాజు గణపతిదేవుని హయాంలో సేనాని రేచర్ల రుద్రుడు క్రీ.శ. 1213లో నిర్మించిన రామప్ప దేవాలయం — జూలై 2021లో భారతదేశంలో 39వ యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా నిలిచింది. తెలంగాణ ప్రాచీన వాస్తు ప్రతిభకూ, దాన్ని కాపాడటంలో బీఆర్ఎస్ ప్రభుత్వ నిబద్ధతకూ ఇది గుర్తింపు. డిసెంబర్ 2021లో యూఎన్‌డబ్ల్యూటీఓ పోచంపల్లి ఇక్కత్ నేత గ్రామాన్ని ప్రపంచంలోనే ఉత్తమ పర్యాటక గ్రామంగా ఎంపిక చేసింది — 75 దేశాల నుంచి వచ్చిన 170 ప్రతిపాదనల్లోంచి.
583
సాంస్కృతిక సారథి పథకం కింద శాశ్వత ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు పొందిన కళాకారులు — భారతదేశంలో ఈ తరహా తొలి కార్యక్రమం
రూ.1,726 కోట్లు
తెలంగాణ అంతటా 6,69,48,753 మంది మహిళలకు బతుకమ్మ చీరల పంపిణీకి ఖర్చు — ఈ పండుగ జరుపుకునే ప్రతి మహిళను గౌరవిస్తూ
3,645
ధూప దీప నైవేద్యం పథకం కింద ఉన్న ఆలయాలు — నిత్య పూజల కోసం నెలకు రూ.6,000 అందుకుంటున్నాయి; రాష్ట్ర సాధనకు ముందు 1,805 ఉండగా
పాలంపేటలోని రామప్ప దేవాలయం, యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం
పాలంపేట రామప్ప దేవాలయం — కాకతీయ రాజు గణపతిదేవుని హయాంలో సేనాని రేచర్ల రుద్రుడు క్రీ.శ. 1213లో నిర్మించినది. జూలై 2021లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా నమోదైంది. Photo: Khushi Shah 280 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

ప్రతిష్ఠాత్మక భవనాలు, పవిత్ర స్థలాలు

యాదాద్రి ఆలయం
పూర్వ వైభవానికి తిరిగి వచ్చిన యాదగిరిగుట్ట
సమగ్ర పునరుద్ధరణ తర్వాత 28 మార్చి 2022న ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ యాదాద్రి ఆలయాన్ని ప్రారంభించారు. 30 మే 2015న శంకుస్థాపన. నిర్మాణంలో 80,000 టన్నుల నల్లరాయి వాడకం. దాదాపు 120 కిలోవాట్లతో 4,750 దీపాల ఏర్పాటు. మిషన్ భగీరథ ద్వారా రోజుకు 10 లక్షల లీటర్ల నీటి సరఫరా. రోజుకు 50,000 నుంచి 75,000 మంది భక్తుల సామర్థ్యం. వృద్ధులకు, దివ్యాంగులకు 3 ఎస్కలేటర్లు, ర్యాంపులు. అత్యాధునిక క్యూ నిర్వహణ, ఆన్‌లైన్ దర్శన బుకింగ్, 24 గంటల సీసీటీవీ నిఘా.
బుద్ధవనం, నాగార్జున సాగర్
ఆసియాలోనే అతి పెద్ద బౌద్ధ వారసత్వ థీమ్ పార్కు
నాగార్జున కొండపై 247 ఎకరాల్లో నిర్మాణం. ఆసియాలోనే అతి పెద్ద మహాస్తూపం — అమరావతి స్తూపానికి ప్రతిరూపం. శ్రీలంక, మయన్మార్, థాయిలాండ్ నుంచి బౌద్ధ శిల్పులను రప్పించారు. నిపుణ శిల్పులు చెక్కిన జాతక కథలు. బుద్ధచరితవనం, బోధిసత్వ పార్కు, ధ్యానవనం, స్తూపవనం, ఆచార్య నాగార్జున అంతర్జాతీయ ఉన్నత బౌద్ధ విద్యా కేంద్రం. మే 2022లో ప్రారంభం. ప్రభుత్వ వ్యయం: రూ.65 కోట్లు.
తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారకం, హుసేన్ సాగర్
మహా దీపకళిక స్తూపం — ఎప్పటికీ వెలిగేది
హుసేన్ సాగర్ ఒడ్డున 12 ఎకరాల్లో నిర్మాణం. పిరమిడ్ ఆకారంలో రూపకల్పన. దుబాయ్ నుంచి 40 కంటైనర్లలో తెచ్చిన ఉక్కుతో 27 మీటర్ల స్టెయిన్‌లెస్ స్టీల్ స్తూపం — ఆరంతస్తుల భవనం ఎత్తుకు సమానం. రూపకల్పనలో 25 మంది ప్రసిద్ధ డిజైనర్లు, కళాకారుల భాగస్వామ్యం. తెలంగాణ ఉద్యమ చరిత్రను, అమరవీరుల త్యాగాలను నమోదు చేసే మ్యూజియం లోపల. వ్యయం: రూ.177.50 కోట్లు.

సంస్కృతి, పండుగలు: తనవాళ్లను తానే జరుపుకునే రాష్ట్రం

బతుకమ్మ, బోనాలు: రాష్ట్ర పండుగలుగా ప్రకటన

తమ చరిత్రలో తొలిసారి బతుకమ్మ, బోనాలను తెలంగాణ ప్రభుత్వం అధికారిక రాష్ట్ర పండుగలుగా ప్రకటించింది. తెలంగాణ అంతటా దాదాపు కోటి మంది మహిళలు జరుపుకునే పూల పండుగ బతుకమ్మ — ప్రపంచవ్యాప్త ప్రవాస సమాజాల్లోనూ జరుపుకునే పండుగ స్థాయికి ఎదిగింది. జంట నగరాల అమ్మవారి పండుగ బోనాలుకు ఏటా రూ.15 కోట్ల రాష్ట్ర నిధులు దక్కాయి. సమైక్య రాష్ట్రంలో ఈ రెండు పండుగలూ కనిపించనేలేదు. తెలంగాణలో అవి — తామెవరో తెలిసిన ప్రభుత్వం ఎట్టకేలకు దొరికిన ప్రజలకు ప్రతీకలుగా మారాయి.

సాంస్కృతిక పథకం లేదా విజయం వివరాలు
సాంస్కృతిక సారథి, కళాకారుల ఉపాధి583 మంది కళాకారులకు శాశ్వత ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు; జిల్లా కలెక్టర్ల కింద పనిచేస్తూ జానపద గీతాల ద్వారా సంక్షేమ, అభివృద్ధి పథకాలను ప్రచారం చేస్తారు. భారతదేశంలో ఈ తరహా తొలి కార్యక్రమం.
బతుకమ్మ చీరల పంపిణీ2017 నుంచి రూ.1,726.93 కోట్ల వ్యయంతో 6,69,48,753 మంది మహిళలకు చీరల పంపిణీ. బతుకమ్మ జరుపుకునే ప్రతి మహిళను గౌరవిస్తూనే నేతన్నలకు ఉపాధి.
కళాకారుల పింఛను పెంపు2014కు ముందు నెలకు రూ.500 నుంచి, సెప్టెంబర్ 2014 నుంచి రూ.1,500కు, జూన్ 2021 నుంచి రూ.3,016కు.
ప్రముఖ కళాకారులకు ప్రత్యేక మద్దతుపద్మశ్రీ దర్శనం మొగులయ్య (కిన్నెర కళాకారుడు)కు రూ.1 కోటి నగదు, 600 గజాల స్థలం, నెలకు రూ.10,000 ప్రత్యేక పింఛను.
తెలంగాణ సాహిత్య అకాడమీతెలంగాణ సాహిత్య అభివృద్ధి కోసం ఏర్పాటు. దాశరథి, కాళోజీ పేర్లతో ఏటా రూ.1,01,116 అవార్డులు. దాశరథి, కాళోజీ, కొమురం భీం, ప్రొ. జయశంకర్, సర్దార్ సర్వాయి పాపన్నగౌడ్ జయంతులను అధికారికంగా నిర్వహణ.
తెలంగాణ సంగీత నాటక అకాడమీసంగీతం, నృత్యం, నాటక అభివృద్ధి కోసం ఏర్పాటు. సాంస్కృతిక శాఖ కింద 6 సంగీత, నృత్య కళాశాలలు.
పేరిణి శాస్త్రీయ నృత్య పునరుజ్జీవనంశతాబ్దాలుగా నిద్రాణమైన కాకతీయ కాలపు శాస్త్రీయ నృత్యాన్ని ప్రభుత్వ సంగీత, నృత్య కళాశాలల్లో కోర్సుగా తిరిగి ప్రవేశపెట్టారు.
ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలుడిసెంబర్ 2017లో రవీంద్ర భారతిలో, తెలంగాణ అంతటా జిల్లా కేంద్రాల్లో ఘనంగా నిర్వహణ. ప్రపంచం నలుమూలల నుంచి తెలుగు వాళ్లు హైదరాబాద్‌లో చేరారు.
జానపద జాతరప్రతి ఏటా ప్రపంచ జానపద దినోత్సవం (22 ఆగస్టు) సందర్భంగా మొత్తం 33 జిల్లాల్లో 10 రోజుల పాటు నిర్వహణ; ఒగ్గుడోలు, కొమ్ముకోయ, గుస్సాడీ, కోలాటం, చిందు యక్షగానం, హరికథ, బుర్రకథ వంటి జానపద కళారూపాల ప్రోత్సాహం.
సలామ్-ఏ-తెలంగాణ, ఉర్దూ ఉత్సవంఉర్దూ సాంస్కృతిక అభివృద్ధి కోసం ఏటా నిర్వహించే ఉత్సవం; ఖవ్వాలీ, ముషాయిరా, సూఫీ సంగీతం, గజల్ సంప్రదాయాలతో.
ధూప దీప నైవేద్యం1,805 ఆలయాల నుంచి 3,645 ఆలయాలకు విస్తరణ. ఆలయానికి నెలకు రూ.6,000 (అర్చకుడికి రూ.4,000, నిత్య పూజలకు రూ.2,000). ఏటా రూ.26.25 కోట్లు.
ఉమ్మడి ప్రయోజన నిధి కింద ఆలయాల పునరుద్ధరణరూ.413.38 కోట్లతో 1,805 పనుల మంజూరు. రూ.82.48 కోట్లతో 425 పనులు పూర్తి. 492 పనులు పురోగతిలో.

పర్యాటకం: ప్రపంచ పటంపై తెలంగాణ

పర్యాటక విజయం వివరాలు
రామప్ప దేవాలయం, యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంయునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ కమిటీ 44వ సమావేశంలో జూలై 2021లో నమోదు. భారతదేశంలో 39వ యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం. 13వ శతాబ్దపు కాకతీయ కళాఖండానికి ప్రపంచ గుర్తింపు.
పోచంపల్లి, ప్రపంచంలోనే ఉత్తమ పర్యాటక గ్రామం2 డిసెంబర్ 2021న యూఎన్‌డబ్ల్యూటీఓ అవార్డు. సాంస్కృతిక వారసత్వ ప్రచారం, పరిరక్షణ, పర్యాటకం ద్వారా సుస్థిర అభివృద్ధిపై నిబద్ధతకు — 75 దేశాల నుంచి వచ్చిన 170 ప్రతిపాదనల్లోంచి ఎంపిక.
జాతీయ పర్యాటక అవార్డులు 2018-19ఉత్తమ రాష్ట్రం/కేంద్రపాలిత ప్రాంతం: తెలంగాణ రాష్ట్ర పర్యాటకాభివృద్ధి సంస్థ. ఉత్తమ పర్యాటక అనుకూల గోల్ఫ్ కోర్సు: హైదరాబాద్ గోల్ఫ్ అసోసియేషన్.
స్వదేశ్ దర్శన్ అవార్డులుఉత్తమ జలతీర అభివృద్ధి: సోమశిల. ఉత్తమ పర్యాటక వివరణ కేంద్రం: మేడారం. భారత ప్రభుత్వ పర్యాటక మంత్రిత్వ శాఖ నుంచి రెండు అవార్డులు.
హరిత హోటళ్ల శ్రేణిరాష్ట్రవ్యాప్తంగా 54 హరిత హోటళ్లు, దారి పక్క సౌకర్యాలు. 120 పడవలు. గోల్కొండ కోట, వరంగల్ కోటల్లో ధ్వని, కాంతి ప్రదర్శనలు.
బుద్ధవనం బౌద్ధ థీమ్ పార్కుమే 2022లో ప్రారంభం. ఆసియాలోనే అతి పెద్ద బౌద్ధ వారసత్వ పార్కు. రూ.65 కోట్లు. శ్రీలంక, మయన్మార్, థాయిలాండ్, దక్షిణాసియా అంతటి నుంచి బౌద్ధ యాత్రికులను ఆకర్షిస్తోంది.
కొత్త పర్యాటక మౌలిక వసతులు, 2014 నుంచి 2023వేములవాడ, ధర్మపురి, సిద్దిపేట, అలీసాగర్, కొత్తకొండలో కొత్త హరిత హోటళ్లు. 15 చోట్ల కొత్త బోటింగ్ యూనిట్లు. సిద్దిపేట, ఖమ్మంలో వేలాడే వంతెనలు. సిద్దిపేటలో గ్లో గార్డెన్, సంగీత ఫౌంటెన్. నాగార్జున సాగర్‌లో బుద్ధవనం. మహబూబ్‌నగర్‌లో మినీ శిల్పారామం.

క్రీడలు: రిజర్వేషన్, పెట్టుబడి

క్రీడా విజయం వివరాలు
ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో క్రీడా రిజర్వేషన్జాతీయ స్థాయిలో ప్రతిభ చూపిన క్రీడాకారులకు అన్ని ప్రభుత్వ శాఖలు, సంస్థల ప్రత్యక్ష నియామకాల్లో 2% రిజర్వేషన్
వృత్తి విద్యా కోర్సుల్లో క్రీడా రిజర్వేషన్ఎంబీబీఎస్, బీడీఎస్ మినహా ఇంజినీరింగ్, వ్యవసాయం, ఇతర వృత్తి విద్యా కోర్సుల్లో క్రీడా కోటా కింద 0.5% రిజర్వేషన్
క్రీడాకారులకు నగదు ప్రోత్సాహకాలుఒలింపిక్స్, కామన్వెల్త్ క్రీడలు, ఆసియా క్రీడలు, ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు, జాతీయ క్రీడల్లో ప్రతిభ చూపిన ఆటగాళ్లకు, కోచ్‌లకు రూ.26.69 కోట్లు మంజూరు
తెలంగాణ క్రీడా ప్రాంగణాలు25,46,000 మంది లబ్ధిదారులు. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా క్రీడా మైదానాలు, సౌకర్యాలపై రూ.63.65 కోట్లు ఖర్చు.

పంచాయతీ రాజ్: గ్రామ పాలనకు జాతీయ గుర్తింపు

2015 నుంచి 2022 మధ్య తెలంగాణ పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలు 79 జాతీయ పంచాయతీ అవార్డులు అందుకున్నాయి — గ్రామ స్థాయి పాలన నాణ్యతకు భారత ప్రభుత్వ గుర్తింపు. 2023 జాతీయ పంచాయతీ అవార్డుల్లోనే తెలంగాణ గ్రామ పంచాయతీలకు రూ.12.50 కోట్ల బహుమతి సొమ్ము దక్కింది; ఆరోగ్యవంతమైన పంచాయతీ, నీటి సమృద్ధి పంచాయతీ, మహిళా అనుకూల పంచాయతీ, పేదరిక రహిత పంచాయతీ, పరిశుభ్ర హరిత పంచాయతీ విభాగాల్లో గెలుపు.

తెలంగాణ ఉద్యమంలో కళాకారుల పాత్ర చాలా గొప్పది. అలాంటి కళాకారులకు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలివ్వాలన్న సంకల్పంతో — దేశంలో మరెక్కడా లేని విధంగా సాంస్కృతిక సారథి వ్యవస్థ 583 మంది కళాకారులకు ఉపాధిని, జీవనోపాధిని అందించింది.

భాషా సాంస్కృతిక శాఖ, తెలంగాణ ప్రభుత్వం

సంస్కృతి, వారసత్వం, హరిత తెలంగాణ — ముఖ్య విజయాలు

  • జూలై 2021లో రామప్ప దేవాలయం యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా నమోదు. డిసెంబర్ 2021లో యూఎన్‌డబ్ల్యూటీఓ పోచంపల్లిని ప్రపంచంలోనే ఉత్తమ పర్యాటక గ్రామంగా ఎంపిక. ఒకే ఒక సంవత్సరంలో ప్రపంచ సాంస్కృతిక పటంపై తెలంగాణ తనను తాను నిలబెట్టుకుంది.
  • సాంస్కృతిక సారథి కింద 583 మంది కళాకారులకు శాశ్వత ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు — భారతదేశంలో ఈ తరహా తొలి పథకం. కళాకారుల పింఛన్లు నెలకు రూ.500 నుంచి రూ.3,016కు పెరిగాయి.
  • బతుకమ్మ, బోనాలను అధికారిక రాష్ట్ర పండుగలుగా ప్రకటన. తొమ్మిదేళ్లలో రూ.1,726.93 కోట్లతో 6,69,48,753 మంది మహిళలకు బతుకమ్మ చీరల పంపిణీ.
  • 80,000 టన్నుల నల్లరాతితో యాదాద్రి ఆలయ పునరుద్ధరణ; రోజుకు 75,000 మంది భక్తుల సామర్థ్యం. ఆసియాలోనే అతి పెద్ద బౌద్ధ వారసత్వ థీమ్ పార్కుగా 247 ఎకరాల్లో బుద్ధవనం. హుసేన్ సాగర్‌పై రూ.177.50 కోట్లతో అమరవీరుల స్మారకం.
  • ధూప దీప నైవేద్యం 3,645 ఆలయాలకు విస్తరణ; నిత్య పూజల కోసం నెలకు రూ.6,000. 1,805 ఆలయ పునరుద్ధరణ పనుల మంజూరు.
  • తెలంగాణకు హరితహారం 273.33 కోట్ల మొక్కలు నాటి, లక్ష్యాన్ని 43 కోట్ల మేర అధిగమించింది. పచ్చదనం 7.7% పెరిగింది. ప్రత్యేక హరిత బడ్జెట్ “హరితనిధి”ని ఏర్పాటు చేసిన తొలి రాష్ట్రం. చైనా, బ్రెజిల్ తర్వాత భూమిని పచ్చగా మార్చడానికి జరిగిన మూడో అతి పెద్ద మానవ ప్రయత్నంగా వర్ణన.
  • 2015 నుంచి 2022 మధ్య 79 జాతీయ పంచాయతీ అవార్డులు. 2023 జాతీయ పంచాయతీ అవార్డుల్లోనే రూ.12.50 కోట్ల బహుమతి సొమ్ము.