ఈ పరివర్తన శిల్పి
కల్వకుంట్ల తారక రామారావు
సమాచార సాంకేతికత, పరిశ్రమలు, పురపాలక పరిపాలన, పట్టణాభివృద్ధి శాఖల మంత్రి, తెలంగాణ ప్రభుత్వం
కేసీఆర్ తెలంగాణ ముఖ్యమంత్రి అయినప్పుడు, ఐటీ శాఖను తన కుమారుడు కేటీఆర్‌కు స్పష్టమైన బాధ్యతతో అప్పగించారు: హైదరాబాద్‌ను భారతదేశ సాంకేతిక రాజధానిగా మార్చాలి. ఆ తర్వాత జరిగినది — ఏ భారతీయ నగర చరిత్రలోనైనా అత్యంత విశేషమైన ఆర్థిక పరివర్తనల్లో ఒకటి. యాపిల్, గూగుల్, అమెజాన్, మైక్రోసాఫ్ట్, ఫేస్‌బుక్, గోల్డ్‌మన్ సాక్స్, సేల్స్‌ఫోర్స్ సహా డజన్ల కొద్దీ ప్రపంచ సంస్థల సీఈఓలను కేటీఆర్ స్వయంగా కలిశారు. దావోస్‌లో ప్రపంచ ఆర్థిక వేదికకు హాజరై, ప్రపంచవ్యాప్త సదస్సుల్లో హైదరాబాద్‌ను ముందుంచి, సంస్థలను తీసుకురావడానికి సిలికాన్ వ్యాలీకి వెళ్లారు. టి-హబ్, టి-వర్క్స్, వి-హబ్, ఐసీటీ విధానాన్ని ప్రారంభించారు. సాంకేతిక విప్లవం హైదరాబాద్ పశ్చిమ కారిడార్‌కే పరిమితం కాకుండా వరంగల్, కరీంనగర్, ఖమ్మంలో ఐటీ టవర్లు నిర్మించారు. హైదరాబాద్ ట్రాఫిక్‌ను విడిపించిన ఎస్‌ఆర్‌డీపీ ఫ్లైఓవర్లను, ప్రజలను కదిలించిన మెట్రో రైలును, కొత్త ఆర్థిక వ్యవస్థలో పనిచేయడానికి వచ్చిన లక్షలాది మందికి నగరాన్ని నివాసయోగ్యంగా మార్చిన మౌలిక వసతుల పెట్టుబడులను ఆయన పర్యవేక్షించారు. 2014 నుంచి 2023 మధ్య హైదరాబాద్‌ను ఎంచుకున్న ప్రతి ప్రముఖ బ్రాండూ ఎంచుకున్నది — కేటీఆర్ ఫోన్ చేసి, ఇచ్చిన మాట నిలబెట్టుకుని, అందించినందుకే.
బీఆర్ఎస్ ప్రభుత్వ రాజకీయ స్థిరత్వం, విధాన నిలకడ — సాంకేతిక రంగ పెట్టుబడిదారులు అన్నింటికంటే విలువైనవిగా భావించడం నేర్చుకున్న పరిస్థితులను సృష్టించాయి. 2014 నుంచి 2022 మధ్య ప్రతి ఏడాదీ తెలంగాణ ఐటీ రంగం జాతీయ ఐటీ రంగ వృద్ధి రేటు కంటే వేగంగా పెరిగింది. 2016 ఐసీటీ విధానం, ఆ తర్వాత ఐసీటీ విధానం 2021-2026, ఎలక్ట్రానిక్స్ విధానం, ఇమేజ్ విధానం, డేటా సెంటర్ల విధానం, ఏఐ విధానం, ఐఓటీ విధానం — ఇవన్నీ సాంకేతిక సంస్థలకు ఏం ఆశించాలో కచ్చితంగా చెప్పే సమగ్ర నియంత్రణ వాతావరణాన్ని సృష్టించాయి. ఆశావహ అంచనాలను కూడా ఆశ్చర్యపరిచే సంఖ్యలో అవి వచ్చాయి.
44%
2023లో భారతదేశంలో సృష్టించిన సాంకేతిక ఉద్యోగాల్లో తెలంగాణలో సృష్టించినవి
2023లో భారతదేశంలో సృష్టించిన ప్రతి రెండు ఐటీ ఉద్యోగాల్లో దాదాపు ఒకటి తెలంగాణలోనే. తొమ్మిదేళ్లలో ఐటీ ఎగుమతులు రూ.57,258 కోట్ల నుంచి రూ.2,41,275 కోట్లకు పెరిగాయి. 2022-23లో ఐటీ, ఐటీఈఎస్ ఉపాధి 3,23,396 నుంచి 9,05,715కు పెరిగింది. ఐటీ రియల్ ఎస్టేట్ వినియోగంలో వరుసగా రెండు త్రైమాసికాలు హైదరాబాద్ బెంగళూరును అధిగమించింది — దశాబ్దాల్లో ఇలా చేసిన తొలి నగరం.
ఐటీ ఎగుమతులు, ఉపాధి — ఏడాదికేడు
| సంవత్సరం | ఐటీ ఎగుమతులు (రూ. కోట్లు) | ఉపాధి | వృద్ధి రేటు |
|---|---|---|---|
| 2013-14 | 57,258 | 3,23,396 | ప్రాతిపదిక సంవత్సరం |
| 2014-15 | 66,276 | 3,71,774 | 15.74% |
| 2015-16 | 75,070 | 4,07,385 | 13.26% |
| 2016-17 | 85,470 | 4,31,891 | 13.85% |
| 2017-18 | 93,442 | 4,75,308 | 9.32% |
| 2018-19 | 1,09,219 | 5,43,033 | 16.89% |
| 2019-20 | 1,28,807 | 5,82,126 | 17.93% |
| 2020-21 | 1,45,522 | 6,28,615 | 12.98% |
| 2021-22 | 1,83,569 | 7,78,121 | 26.14% |
| 2022-23 | 2,41,275 | 9,05,715 | 31.43% |
| మొత్తం వృద్ధి, 9 ఏళ్లు | +321% | +180% |
రూ.2,41,275 కోట్లు
2022-23లో ఐటీ ఎగుమతులు — 2013-14లో రూ.57,258 కోట్ల నుంచి; తొమ్మిదేళ్లలో 321% పెరుగుదల
రూ.3,31,000 కోట్లు
తొమ్మిదేళ్లలో ఐటీ, పారిశ్రామిక రంగాల నుంచి కలిపి ఆకర్షించిన మొత్తం పెట్టుబడి — 40 బిలియన్ డాలర్లకు సమానం
22,36,000
తొమ్మిదేళ్లలో ఐటీ, పారిశ్రామిక పెట్టుబడుల నుంచి సృష్టించిన మొత్తం ఉపాధి అవకాశాలు
టి-హబ్: ప్రపంచంలోనే అతి పెద్ద స్టార్టప్ ఇంక్యుబేటర్
3.5 లక్షల చ.అ.
టి-హబ్ ఫేజ్ 2 — ప్రపంచంలోనే అతి పెద్ద స్టార్టప్ ఇంక్యుబేషన్ కేంద్రం
28 జూన్ 2022న రాయదుర్గం నాలెడ్జ్ సిటీలో ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ ప్రారంభించారు. 3 ఎకరాల్లో రూ.400 కోట్లతో నిర్మాణం. ఏకకాలంలో 4,000 స్టార్టప్‌లకు వసతి కల్పించేలా రూపకల్పన. 50 రంగాల్లో 2,000కు పైగా స్టార్టప్‌లను టి-హబ్ పోషించింది. కోహార్ట్ స్టార్టప్‌లు 1.19 బిలియన్ డాలర్లు సమీకరించాయి. టి-హబ్ నుంచి మూడు యూనికార్న్‌లు వచ్చాయి. 10 లక్షల ఉద్యోగాల సృష్టి. 42+ దేశాల నుంచి పాల్గొన్నవాళ్లు.
| టి-హబ్ అంశం | వివరాలు |
|---|---|
| టి-హబ్ ఫేజ్ 1 ప్రారంభం | 5 నవంబర్ 2015న గచ్చిబౌలి ఐఐఐటీ ప్రాంగణంలో. 70,000 చ.అ. రతన్ టాటా, గవర్నర్ నరసింహన్, మంత్రి కేటీఆర్ ప్రారంభించారు. |
| టి-హబ్ ఫేజ్ 2 ప్రారంభం | 28 జూన్ 2022న రాయదుర్గం నాలెడ్జ్ సిటీలో. 3.5 లక్షల చ.అ. రూ.400 కోట్ల వ్యయం. |
| మద్దతు పొందిన మొత్తం స్టార్టప్‌లు | ఆరోగ్యం, ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు, బ్లాక్‌చెయిన్, అగ్రిటెక్, ఫిన్‌టెక్, ఎడ్యుకేషన్‌టెక్ సహా 50 రంగాల్లో 2,000కు పైగా స్టార్టప్‌లు |
| కోహార్ట్ స్టార్టప్‌లు సమీకరించిన నిధులు | 1.19 బిలియన్ డాలర్లకు పైగా (సుమారు రూ.9,800 కోట్లు) |
| టి-హబ్ నుంచి యూనికార్న్‌లు | 3 యూనికార్న్‌లు; అందులో 2కు టి-హబ్‌తో ప్రత్యక్ష సంబంధం |
| సృష్టించిన ఉద్యోగాలు | 10 లక్షల ఉద్యోగాలు |
| ప్రాతినిధ్యం వహించిన దేశాలు | స్టార్టప్‌లతో 42+ దేశాలు |
| కార్పొరేట్ భాగస్వాములు | 418 కార్పొరేట్ సంస్థల సందర్శన; స్టార్టప్‌లతో పనిచేస్తున్న 65 పరిశ్రమలు |
| హైదరాబాద్‌లో వీసీ పెట్టుబడులు, 2014-20 | వెంచర్ క్యాపిటలిస్టుల నుంచి 4.9 బిలియన్ డాలర్లు |
| టి-వర్క్స్ నమూనా కేంద్రం | రాయదుర్గంలో 78,000 చ.అ., రూ.350 కోట్లు. ఎలక్ట్రానిక్స్, హార్డ్‌వేర్, మెషీనింగ్, లేజర్ కటింగ్, పీసీబీ తయారీ. ఆవిష్కర్తలకు ఉచితం. |
| వి-హబ్, మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలు | 8 మార్చి 2018న ప్రారంభం. మహిళా పారిశ్రామికవేత్తల కోసం ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఇంక్యుబేటర్. టి-ఫండ్ వెంచర్ క్యాపిటల్ ఏర్పాటు. |
టీఎస్-ఐపాస్: కరచాలనం వేగంతో పరిశ్రమ
తెలంగాణ రాష్ట్ర పారిశ్రామిక ప్రాజెక్టు ఆమోదం, స్వీయ ధ్రువీకరణ వ్యవస్థ — టీఎస్-ఐపాస్ — ఒకే ఒక సూత్రంపై రూపొందించారు: నిబంధనల పాటింపును స్వయంగా ధ్రువీకరించే పారిశ్రామికవేత్తకు నిర్ణీత గడువులోగా స్వయంచాలక అనుమతి రావాలి; ఇవ్వని అధికారులకు జరిమానా ఉండాలి. ఈ వ్యవస్థను దేశమంతటా ప్రశంసించి, ఈజ్ ఆఫ్ డూయింగ్ బిజినెస్‌కు జాతీయ ప్రమాణంగా పరిగణించారు. 2016లో 98.78 శాతం స్కోరుతో ఈజ్ ఆఫ్ డూయింగ్ బిజినెస్‌లో తెలంగాణ మొదటి స్థానం, 2017లో రెండో స్థానం, 2018-19లో మూడో స్థానం సాధించింది.
| సంవత్సరం | ఆమోదం పొందిన యూనిట్లు | పెట్టుబడి (రూ. కోట్లు) | ఉపాధి |
|---|---|---|---|
| 2014-15 | 174 | 1,806 | 5,051 |
| 2015-16 | 1,530 | 28,964 | 94,266 |
| 2016-17 | 1,704 | 34,231 | 98,648 |
| 2017-18 | 2,800 | 58,258 | 2,74,928 |
| 2018-19 | 2,794 | 34,137 | 4,12,384 |
| 2019-20 | 3,032 | 40,506 | 3,15,522 |
| 2020-21 | 3,422 | 16,092 | 1,63,119 |
| 2021-22 | 4,091 | 18,893 | 1,01,023 |
| 2022-23 | 3,184 | 26,782 | 1,02,049 |
| మొత్తం (మే 2023 వరకు) | 23,065 | 2,61,732 | 15,74,798 |
ఆమోదం పొందిన 23,065 యూనిట్లలో మే 2023 నాటికి 18,587 యూనిట్లు కార్యకలాపాలు ప్రారంభించాయి — 81 శాతం ప్రారంభ రేటు. ఈ కార్యకలాపాల యూనిట్లు రూ.1,54,690 కోట్లు పెట్టుబడి పెట్టి 9,13,386 మందికి ఉపాధి కల్పించాయి. 2023-24లో తెలంగాణ పారిశ్రామిక రంగ వృద్ధి 10.1 శాతంగా నమోదైంది.
ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు: 2,24,142; స్థానికులకు 95%
2,24,142
బీఆర్ఎస్ ప్రభుత్వం సృష్టించిన ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు — ఏ భారతీయ రాష్ట్రంలోనూ ఇంతకుముందు లేనివి
95% స్థానిక రిజర్వేషన్‌తో బీఆర్ఎస్ ప్రభుత్వం ప్రభుత్వ నియామకాలను 2,24,142 పోస్టులకు తీసుకెళ్లింది (1,33,000 భర్తీ, 91,142 క్రియాశీల నియామక ప్రక్రియలో) — ఈ స్థాయి రిజర్వేషన్‌ను అమలు చేసిన దేశంలోని తొలి రాష్ట్రం. రాజ్యాంగంలోని 371-డి అధికరణ కింద 2018లో జారీ చేసిన కొత్త రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు 33 జిల్లాల్లో 7 జోన్లు, 2 మల్టీ-జోన్లను ఏర్పాటు చేసి — ప్రతి ప్రాంతపు స్థానిక అభ్యర్థులకూ ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో తమ న్యాయమైన వాటా దక్కేలా చూసింది.
శాఖలవారీ ప్రభుత్వ నియామకాలు
| శాఖ | నియామకాలు |
|---|---|
| విద్యుత్ | 52,324 |
| హోం (పోలీసు) | 46,850 |
| పంచాయతీ రాజ్ | 10,763 |
| మాధ్యమిక విద్య | 9,143 |
| ఆరోగ్యం, వైద్యం | 8,132 |
| వ్యవసాయం | 5,303 |
| రవాణా | 5,327 |
| రెవెన్యూ | 3,543 |
| మైనారిటీ సంక్షేమం | 3,745 |
| బీసీ సంక్షేమం | 2,552 |
| పురపాలక | 1,957 |
| పశుసంవర్ధకం, పాడి, మత్స్య | 1,135 |
| నీటిపారుదల | 895 |
| ఎస్టీ సంక్షేమం | 1,537 |
| అటవీ, పర్యావరణం | 2,152 |
| జీఏడీ | 219 |
| ప్రణాళిక | 474 |
| మహిళా, శిశు సంక్షేమం | 147 |
| ఆర్థిక | 28 |
| పరిశ్రమలు | 20 |
| కార్మిక | 55 |
| న్యాయ | 12 |
| ఎస్సీ సంక్షేమం | 377 |
| మొత్తం ప్రత్యక్ష నియామకాలు | 1,60,083 |
పరిపాలనా సంస్కరణలు: గడప వద్దకే పాలన
| సంస్కరణ | 2014కు ముందు | 2014 తర్వాత |
|---|---|---|
| జిల్లాలు | 10 | 33 |
| రెవెన్యూ డివిజన్లు | 42 | 75 |
| గ్రామ పంచాయతీలు | 8,684 | 12,751 |
| మండల ప్రజా పరిషత్‌లు | 438 | 539 |
| జిల్లా పరిషత్‌లు | 9 | 32 |
| ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో స్థానిక రిజర్వేషన్ | 60 నుంచి 80% | 95%, దేశంలో తొలి రాష్ట్రం |
| ధరణి పోర్టల్ | అందుబాటులో లేదు | అక్టోబర్ 2020లో ప్రారంభం. సమీకృత రిజిస్ట్రేషన్, తక్షణ మ్యుటేషన్. 13.32 లక్షల మ్యుటేషన్లు పూర్తి. భూ రిజిస్ట్రేషన్‌లో సున్నా అవినీతి. |
| టీఎస్-బీపాస్ | అందుబాటులో లేదు | నవంబర్ 2020లో ప్రారంభం. 2,04,731 దరఖాస్తులు, 1,39,604 ఆమోదం. అన్ని నిర్మాణ అనుమతులకూ ఏకగవాక్ష విధానం. |
| టి-ఫైబర్ | అందుబాటులో లేదు | 33 జిల్లాలు, 593 మండలాలు, 12,751 గ్రామ పంచాయతీలు, 65,000 ప్రభుత్వ సంస్థలకు ఆప్టిక్ ఫైబర్ ఇంటర్నెట్. కేసీసీఐ బిజినెస్ ఎక్సలెన్స్ అవార్డు 2022 గెలుపు. |
ఈ రోజు ప్రపంచంలో అత్యధిక విలువ కలిగిన టాప్ 5 సాంకేతిక సంస్థలు — యాపిల్, గూగుల్, అమెజాన్, మైక్రోసాఫ్ట్, ఫేస్‌బుక్ — తమ ప్రధాన కార్యాలయాల బయట అతి పెద్ద ఉనికిని హైదరాబాద్‌లోనే కలిగి ఉన్నాయి. వాటిలో నాలుగు దీన్ని తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు తర్వాతే చేశాయి. భారతదేశ ఐటీ పరిణామ చరిత్రలో తొలిసారి, ఐటీ రియల్ ఎస్టేట్ స్థల వినియోగంలో రెండు త్రైమాసికాల పాటు హైదరాబాద్ బెంగళూరును దాటింది.
తెలంగాణ ప్రభుత్వం, ఐటీ శాఖవిజ్ఞాన ఆర్థిక వ్యవస్థ — ముఖ్య విజయాలు
- తొమ్మిదేళ్లలో ఐటీ ఎగుమతులు రూ.57,258 కోట్ల నుంచి రూ.2,41,275 కోట్లకు పెరిగాయి — 321% పెరుగుదల. ఐటీ, ఐటీఈఎస్ ఉపాధి 3,23,396 నుంచి 9,05,715కు పెరిగింది.
- 2023లో భారతదేశంలో సృష్టించిన సాంకేతిక ఉద్యోగాల్లో 44% తెలంగాణ నుంచే. ఆ ఏడాది దేశంలో ప్రతి 2 ఐటీ ఉద్యోగాల్లో దాదాపు 1 తెలంగాణలోనే.
- ప్రపంచంలోని అతి పెద్ద ఐదు సాంకేతిక సంస్థలు — యాపిల్, గూగుల్, అమెజాన్, మైక్రోసాఫ్ట్, ఫేస్‌బుక్ — తమ ప్రధాన కార్యాలయాల బయట అతి పెద్ద ఉనికి కోసం హైదరాబాద్‌నే ఎంచుకున్నాయి.
- ఐటీ రియల్ ఎస్టేట్ వినియోగంలో వరుసగా రెండు త్రైమాసికాలు హైదరాబాద్ బెంగళూరును అధిగమించి, జేఎల్‌ఎల్ సిటీ మొమెంటమ్ ఇండెక్స్‌లో నం. 1గా నిలిచింది — దశాబ్దాల్లో బెంగళూరును తోసిన తొలి నగరం.
- 3.5 లక్షల చ.అ.తో ప్రపంచంలోనే అతి పెద్ద స్టార్టప్ ఇంక్యుబేషన్ కేంద్రం టి-హబ్. 50 రంగాల్లో 2,000కు పైగా స్టార్టప్‌లకు మద్దతు. 1.19 బిలియన్ డాలర్ల సమీకరణ. 3 యూనికార్న్‌లు. 10 లక్షల ఉద్యోగాలు. 42+ దేశాలు.
- టీఎస్-ఐపాస్: 23,065 యూనిట్లకు ఆమోదం, రూ.2,61,732 కోట్ల పెట్టుబడి, 15,74,798 ఉపాధి. 2016లో ఈజ్ ఆఫ్ డూయింగ్ బిజినెస్‌లో 1వ స్థానం. 81% ప్రారంభ రేటు.
- 2,24,142 ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు భర్తీ లేదా నియామక ప్రక్రియలో — ఏ భారతీయ రాష్ట్రంలోనూ ఇంతకుముందు లేనిది. 371-డి అధికరణ కింద 2018 కొత్త రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వుతో 95% స్థానిక రిజర్వేషన్ — దేశంలో తొలి రాష్ట్రం.
- 10 నుంచి 33 జిల్లాలు. 8,684 నుంచి 12,751 గ్రామ పంచాయతీలు. భూ రిజిస్ట్రేషన్‌లో అవినీతిని ధరణి పోర్టల్ తొలగించింది. ప్రతి గ్రామ పంచాయతీకీ టి-ఫైబర్ హై-స్పీడ్ ఇంటర్నెట్‌ను కలిపింది.
