తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి ఆవిర్భావం, కేసీఆర్

20 ఫిబ్రవరి 2014 సాయంత్రం, కె. చంద్రశేఖర్ రావు మధ్య ఢిల్లీ నివాసం 23 తుగ్లక్ రోడ్‌లో దాదాపు నలభై మంది టెలివిజన్ల చుట్టూ గుమిగూడారు. రాత్రి 8.05కు రాజ్యసభ ఉపాధ్యక్షుడు తెలుగు వార్తా చానెళ్లలో కనిపించి తెలంగాణ బిల్లు ఆమోదాన్ని ప్రకటించారు. హర్షధ్వానాలు మిన్నంటాయి. జనం తోటలోకి పరుగెత్తి ఒకరికొకరు గులాబీ రంగు గులాల్ పూసుకున్నారు — తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి రంగు అది. బాణసంచా దట్టమైన పొగ ఆవరణను కమ్మేసింది. జనం వందకు పెరిగారు. టీఆర్‌ఎస్ నాయకులను భుజాలపై ఎత్తుకుని నినదించారు: గల్లీ మే బోలో, దిల్లీ మే బోలో, జై తెలంగాణ. వీధిలో చెప్పు, ఢిల్లీలో చెప్పు. జై తెలంగాణ.

ఇరవై నిమిషాల తర్వాత కేసీఆర్ పార్లమెంట్ నుంచి తెల్లటి ఇన్నోవాలో వచ్చారు — నంబర్ ప్లేట్‌పై ఆయన అదృష్ట సంఖ్య 6666. రెండు బొటనవేళ్లు పైకెత్తి చూపారు. జనం ఉప్పొంగారు. సంతోషంగా గులాల్ చల్లుతున్న ఆయన పదేళ్ల మనవడు కల్వకుంట్ల హిమాన్షును ఒక జర్నలిస్టు అభిప్రాయం అడిగారు. “కేసీఆర్ తెలంగాణ పులి” అన్నాడు ఆ బాలుడు. “అంతా ఆయన వల్లే జరిగింది.” కేసీఆర్ తన కృతజ్ఞతలు చదివి వినిపించారు: బిల్లుకు మద్దతిచ్చిన రాజకీయ నాయకులకు, తాను అడిగిన ప్రతిసారీ తమ పదవులకు రాజీనామా చేసిన టీఆర్‌ఎస్ నాయకులకు, అన్నింటికంటే మిన్నగా — మొదటి నుంచీ తనకు మార్గదర్శకత్వం వహించిన ఆర్థికవేత్త, సిద్ధాంతకర్త దివంగత ప్రొ. కొత్తపల్లి జయశంకర్‌కు. 20 ఫిబ్రవరి 2014 నాటి ఆ సంబరాల దృశ్యం — పదమూడేళ్ల ముందు, నిధులూ నిశ్చయతా లేని ఒక వ్యక్తి ఒకే ఒక డిమాండ్ చుట్టూ పార్టీ పెట్టిన పూర్తిగా భిన్నమైన ఒక రోజున మొదలైన ప్రయాణపు పరాకాష్ఠ.

పార్టీని స్థాపించిన వ్యక్తి

కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు 17 ఫిబ్రవరి 1954న ఉత్తర తెలంగాణలోని మెదక్ జిల్లా చింతమడక గ్రామంలో కల్వకుంట్ల రాఘవరావు పదో సంతానంగా జన్మించారు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుంచి తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంఏ చేశారు — తన ప్రజల భాషపై, కవిత్వంపై పట్టునిచ్చిన ఆ డిగ్రీయే, తర్వాత తెలంగాణ రాజకీయ చరిత్రలో అత్యంత శక్తిమంతమైన వక్తల్లో ఒకరిగా ఆయనను నిలిపింది. పుట్టుకతోనే ఆయన తెలంగాణలో — దాని మట్టిలో, పల్లెల్లో, భౌగోళిక స్వరూపంలో — పాతుకుపోయారు. సాహిత్యం, రాజకీయాలపై తపన ఉన్నవాడిగా, తెలంగాణ నేల కొట్టినపిండిగా తెలిసినవాడిగా — ఎక్కడికి వెళ్లినా ఆ ఊరి చెరువునో, గుడినో, కుంటనో గుర్తు నుంచే చెప్పగలిగేవాడిగా ఆయన సహవిద్యార్థులు గుర్తుచేసుకున్నారు.

మెదక్ జిల్లా యూత్ కాంగ్రెస్‌లో రాజకీయ జీవితం మొదలుపెట్టి, 1983లో తెలుగుదేశం పార్టీలో చేరి, 1985లో సిద్దిపేట నియోజకవర్గం నుంచి తొలిసారి శాసనసభ్యుడిగా గెలిచారు. 1985 నుంచి 1999 మధ్య సిద్దిపేట నుంచి వరుసగా నాలుగు సార్లు శాసనసభ్యుడిగా పనిచేసి, అందుబాటుకూ ఫలితాలకూ పేరు తెచ్చుకున్నారు. ప్రతి ఓటరునూ పేరుతో గుర్తుపెట్టుకునే రకం రాజకీయ నాయకుడు ఆయన. మంత్రిగా, ఆ తర్వాత ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఉప సభాపతిగా పనిచేశారు. ప్రజా జీవితంలోని ఈ ఏళ్లన్నింటిలోనూ తెలంగాణ ప్రజల స్థితి — నిరాకరించిన నీళ్లు, దొంగిలించిన ఆదాయాలు, చేజారిన ఉద్యోగాలు — ఆయన మనసు నుంచి ఎన్నడూ దూరం కాలేదు. తెలంగాణ ప్రజలపై వ్యవస్థాగత వివక్ష జరుగుతోందని, ప్రత్యేక రాష్ట్రమే ఏకైక పరిష్కారమని తేల్చుకుని — 27 ఏప్రిల్ 2001న ఉప సభాపతి పదవికీ, టీడీపీ సభ్యత్వానికీ రాజీనామా చేసి తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితిని స్థాపించారు.

స్థాపన వెనుక త్యాగం

లోతైన ఆర్థిక వలయాలున్న సీమాంధ్ర భూస్వామ్య రెడ్డి, కమ్మ వ్యాపారవేత్తల అండ ఉన్న తన రాజకీయ ప్రత్యర్థుల్లా కాకుండా — టీఆర్‌ఎస్ స్థాపించినప్పుడు కేసీఆర్‌కు పెద్ద వ్యాపార వర్గాల అండ లేదు. పార్టీకి నిధులు సమకూర్చడం పెద్ద సవాలు. తొలి ప్రచారానికి హైదరాబాద్ శివార్లలోని తన సొంత భూమిలో కొంత అమ్మారు. పార్టీ అధ్యక్షుడికి తగినట్టు బంజారాహిల్స్‌లో ఇల్లు కొని, మిగిలిన డబ్బుతో ప్రజలను చేరుకున్నారు. ఆయన తీరును కుమార్తె కవిత సరళంగా చెప్పారు: ఆయన దగ్గర వంద రూపాయలుంటే, దాన్ని వెయ్యిలా కనిపించేలా చేస్తారు.

పార్టీ ప్రారంభానికి ముందు కేసీఆర్ తన కుమారుడు కేటీఆర్‌కు, కుమార్తె కవితకు ఫోన్ చేశారు; అప్పుడు వాళ్లిద్దరూ అమెరికాలో ఉన్నారు. కుమారుడితో ఆయన అన్నారు: “ఇదే నా జీవిత లక్ష్యం అనుకుంటున్నా; దాని వెంటే వెళ్తున్నా.” తాను 99 శాతం సందేహించినవాళ్లలో ఒకడినని కేటీఆర్ తర్వాత గుర్తుచేసుకున్నారు. కవితతో కేసీఆర్ సంభాషణ మరింత భావోద్వేగంగా సాగింది. భవిష్యత్తు ఏమిటో తనకు తెలియదని, ఆమె పెళ్లి ఒక్కటే తనకు మిగిలిన బాధ్యత అని, తాననుకున్నట్టు దాన్ని కూడా నెరవేర్చలేకపోతే అర్థం చేసుకోమని ఆమెను కోరారు. నిశ్చయమైనదంతా వదిలేసి, దాదాపు అసాధ్యంగా కనిపించేదాని కోసం ఆయన బయలుదేరారు. ఆ వ్యక్తి ఎంతటివాడో, ఆ నిబద్ధత ఎంత నిజాయితీ ఉన్నదో చెప్పే కొలత అదే.

సింహ గర్జన

టీఆర్‌ఎస్ తొలి బహిరంగ సభ “సింహ గర్జన” — 17 మే 2001న కరీంనగర్‌లో జరిగింది; ప్రత్యేక రాష్ట్ర భావన ఎప్పుడూ లోతుగా ఉన్న ప్రాంతం అది. ఆ సభలో కేసీఆర్ ప్రసంగం, ఆ తర్వాత వచ్చినదంతటికీ మూసగా మారింది. తెలంగాణ రైతుల, నేతన్నల, ఆదివాసీల విషయంలో ప్రభుత్వ వైఫల్యం గురించి ఆయన మాట్లాడారు. పదమూడేళ్ల పాటు ఆయన వాదనను నిర్వచించిన వైరుధ్యాన్ని ముందుంచారు: విశాఖపట్నంలో ఒక ఉక్కు కర్మాగారాన్ని కాపాడటానికి కేంద్ర ప్రభుత్వంలో తన పలుకుబడిని టీడీపీ వాడుకుంది; కానీ కరీంనగర్ జిల్లా రామగుండంలోని ఎరువుల కర్మాగారం కోసం అలాంటి ప్రయత్నమేదీ చేయలేదు — మూల్యం చెల్లించినది తెలంగాణ ప్రజలే.

అదే సభలో, తన రాజీనామా వల్ల అనివార్యమైన సిద్దిపేట ఉప ఎన్నికలో తనపై పోటీ చేయాలని చంద్రబాబు నాయుడుకు కేసీఆర్ సవాలు విసిరారు. ఆ సవాలును స్వీకరించలేదు. సిద్దిపేట స్థానాన్ని కేసీఆర్ గెలిచి, తొలి టీఆర్‌ఎస్ శాసనసభ్యుడై, సెప్టెంబర్ 2001లో రాష్ట్ర శాసనసభకు తిరిగి వచ్చి వెంటనే దాన్ని వేదికగా వాడుకున్నారు. అంతకుముందు శాసనసభ సభాపతి “తెలంగాణ” అనే పదాన్ని నిషేధించి, దాని బదులు “వెనుకబడిన ప్రాంతం” అని వాడాలని సభ్యులను ప్రోత్సహించారు; ఆ నిబంధనలు మారిపోయాయి. కేసీఆర్ ఉనికితో వాటిని ఇక ఎన్నడూ అమలు చేయలేకపోయారు.

హెలికాప్టర్ ప్రచారం, తొలి విజయం

జూన్ 2001 స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలు టీఆర్‌ఎస్‌కు తొలి ఎన్నికల పరీక్ష; అద్దె హెలికాప్టర్‌లో తెలంగాణ అంతటా తిరగాలని కేసీఆర్ నిర్ణయించారు — తక్కువ ప్రచార కాలంలో దాదాపు ఎనభై మండలాలు చుట్టారు. డబ్బు లేని సరికొత్త పార్టీకి ఈ ఆలోచన అసాధారణం, సాహసోపేతం కూడా. కానీ అది ప్రజల ఊహను పట్టుకుంది; అందుబాటులో ఉన్న సమయంలో ప్రాంతమంతటా కేసీఆర్ కనిపించేలా చేసింది. ఫలితం అసాధారణం.

పౌర ఎన్నికల విజయాలు తెలంగాణ ఉద్యమానికి అంతకుముందు ఎన్నడూ లేనిదాన్ని ఇచ్చాయి: మరే ప్రయోజనం కోసమూ కాక ఇందుకోసమే ఉనికిలో ఉన్న ఒక పార్టీ ద్వారా, ఓటు పెట్టెలో వ్యక్తమైన ప్రజాస్వామ్య న్యాయబద్ధత. టీఆర్‌ఎస్ సీనియర్ నేత దేశపతి శ్రీనివాస్ అన్నట్టు: “టీఆర్‌ఎస్ రావడంతో తెలంగాణ గురించి బహిరంగంగా మాట్లాడే సామాజిక స్వేచ్ఛ వచ్చింది. అంతకుముందు అది నేరం.” ఈ విజయాలు రాజకీయ వర్ణపటం అంతటి నుంచీ మరింత మద్దతును రాబట్టాయి. బీజేపీ ఎంపీ, ఆర్‌ఎస్‌ఎస్ సభ్యుడు అయిన ఆలె నరేంద్ర తన సొంత పార్టీని వదిలి తెలంగాణ సాధన సమితిని స్థాపించి, ఆ ఏడాదిలోనే తన సంస్థను టీఆర్‌ఎస్‌లో విలీనం చేశారు. జయశంకర్ ఎప్పుడూ అవసరమని చెప్పిన విస్తృత కూటమి రూపుదిద్దుకోవడం మొదలైంది.

నీళ్లు, నిధులు, నియామకాలు

2004 ఎన్నికలు: తీర్పును నిరూపించడం

టీఆర్‌ఎస్ ఎన్నికల వ్యూహానికి 2004 సార్వత్రిక ఎన్నికలు కీలక పరీక్ష. కాంగ్రెస్ పార్టీతో కేసీఆర్ పొత్తు కుదుర్చుకుని, తన మద్దతుకు వెలగా తెలంగాణ అంశంపై హామీని రాబట్టారు. గట్టిగా బేరమాడి, టీఆర్‌ఎస్‌కు పదిహేడు లోక్‌సభ స్థానాల్లో ఆరు, 107 శాసనసభ స్థానాల్లో నలభై రెండు పోటీ చేసే హక్కును సాధించారు. ఫలితాలు అన్ని అంచనాలనూ మించాయి.

టీ న్యూస్: తెలంగాణకు తన సొంత గొంతు

2009 నిరాహార దీక్ష తర్వాత కేసీఆర్ వెంటనే తన మనసులో ఉన్న ఒక ప్రాజెక్టు వైపు మళ్లారు: తెలంగాణకు సొంత టెలివిజన్ చానెల్ ఇవ్వడం. చానెల్ కార్యనిర్వాహక సంపాదకుడు వర్ణించినట్టు దాదాపు రూ.15 కోట్ల అసాధ్యమైన తక్కువ బడ్జెట్‌తో కొన్ని నెలల్లోనే నిర్మించి, తెలంగాణ భవన్ మూడో అంతస్తు నుంచి టీ న్యూస్ ప్రసారాలు మొదలుపెట్టింది. ఫార్మాట్ నుంచి ప్రోమోల వరకు ప్రారంభపు ప్రతి అంశంలోనూ కేసీఆర్ స్వయంగా పాలుపంచుకున్నారు.

ఈ చానెల్ ప్రాముఖ్యం వార్తలకు మించినది. తొలిసారిగా తెలంగాణ మాండలికాన్ని టెలివిజన్‌లో నిలకడగా, గౌరవంగా వాడారు. దశాబ్దాల పాటు ప్రధాన స్రవంతి మీడియాలో తెలంగాణ మాండలికాన్ని ప్రధానంగా హాస్యానికో, పల్లె వెనుకబాటుతనానికి గుర్తుగానో వాడారు. టీ న్యూస్ దాన్ని గంభీరమైన జర్నలిజానికీ, రాజకీయ విశ్లేషణకూ సహజ భాషగా వాడింది. లక్షలాది తెలంగాణ ప్రజలు తొలిసారి తమకొక గొంతు దొరికిందని భావించారు. నాలుగు నెలల్లోనే చానెల్ నష్టాలు లేని స్థితికి చేరింది — ప్రేక్షకుల మద్దతు లోతునూ, అది తీర్చిన అవసరపు పరిమాణాన్నీ అది చూపింది. దాని కార్యనిర్వాహక సంపాదకుడి మాటల్లో, ఇరవైకి పైగా ఆంధ్ర చానెళ్ల తప్పుడు ప్రచారానికి కాపలాదారుగా టీ న్యూస్ మారింది; అవసరమైనప్పుడు ఎదురుదాడి చేస్తూ, నిర్ణాయక చివరి ఏళ్లలో తెలంగాణ ఉద్యమానికి సొంత మీడియా ఉనికిని ఇచ్చింది.