ప్రొ. జయశంకర్, ఉద్యమ మార్గదర్శి

కొత్తపల్లి జయశంకర్ 6 ఆగస్టు 1934న వరంగల్ జిల్లా ఆత్మకూరు మండలం అక్కంపేట గ్రామంలో జన్మించారు. ఒకే ఒక నమ్మకం సేవలో ఆయన జీవితమంతా గడిపారు: తెలంగాణ ప్రజలకు తమ సొంత రాష్ట్రం దక్కాలని; దానికి వాదనను ఎంత సమగ్రంగా, ఎంత కచ్చితంగా, ఎంత నిజాయితీగా చెప్పవచ్చంటే — సాక్ష్యాలను పరిశీలించిన ఏ నిజాయితీపరుడూ దాన్ని కాదనలేడని. చదువుకున్నది ఆర్థికశాస్త్రం, ఆచార్యుడిగా పనిచేశారు; పదవి రీత్యా కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయ ఉపకులపతి; జీవిత ధ్యేయంగా ఉద్యమకారుడు. 1952లో విద్యార్థిగా నాన్-ముల్కీ ఆందోళనను ఎదిరించి నిలబడినప్పటి నుంచీ ఆయన తెలంగాణ కోసం పోరాడుతూ వచ్చారు. నిజాంను కీర్తించే పాట పాడాలని పాఠశాల ఆదేశిస్తే వందేమాతరం పాడి, చిన్నప్పుడే అధికారాన్ని ధిక్కరించారు. అన్యాయమైనదాన్ని అంగీకరించని ఆ తిరస్కారమే ఆయన జీవితాన్ని నిర్వచించింది.

అక్టోబర్ 2000లో కె. చంద్రశేఖర్ రావు జయశంకర్‌ను కలిసినప్పుడు, ఐదు దశాబ్దాలుగా తెలంగాణ పోరాటంలో ఆయన ఇప్పటికే అనుభవజ్ఞుడు. 1969 ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు, ఆ ఏడాది ఉద్యమానికి తోడ్పడేందుకు పదిమంది మేధావుల బృందాన్ని ఏర్పాటు చేశారు, పోలీసు కాల్పుల్లో తన సహచరులు కూలిపోవడం చూస్తూ తాను బతికిబట్టకట్టారు, ఆ తర్వాత వచ్చిన ప్రతి సూత్రం, ప్రతి ఒప్పందం విఫలం కావడం చూశారు; ఈ మధ్య దశాబ్దాలన్నీ — విడిపోవడం కోరదగినది మాత్రమే కాదు, చారిత్రకంగా అనివార్యం, ఆర్థికంగా నమోదైనది, రాజ్యాంగబద్ధంగా సమర్థనీయం అని చెప్పే మేధో వాదనను నిర్మించడంలోనే గడిపారు. కేసీఆర్‌లో — ఉద్యమం ఎదురుచూస్తున్న రాజకీయ నాయకుడు ఆయనకు దొరికారు. జయశంకర్‌లో — ఐదు దశాబ్దాల నిజాలకు రాజకీయ భాషను ఇవ్వగల మేధో మార్గదర్శి కేసీఆర్‌కు దొరికారు.

కేసీఆర్ గురించి ఆయన మాటల్లోనే

కేసీఆర్‌తో, తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితితో కలిసి పనిచేయాలన్న నిర్ణయం గురించి జయశంకర్‌ను అడిగినప్పుడు, తనదైన సూటిదనంతో తన ప్రజల భాషలో — తెలంగాణ మాండలికంలో — ఆయన మాట్లాడారు. నమోదై విస్తృతంగా ప్రచారమైన ఆ మాటలు, తెలంగాణ పోరాటాన్ని చేపట్టిన అంతకుముందటి ఏ రాజకీయ నాయకుడిలోనూ చూడనిదాన్ని కేసీఆర్‌లో ఆయన ఎందుకు చూశారో కచ్చితంగా చెబుతాయి.

కేసీఆర్ గురించి జయశంకర్ చెప్పిన మాటల్లో ఇదే అత్యంత స్పష్టమైనది. ఆయన కేవలం మద్దతు ప్రకటించడం లేదు. అంతకుముందు వచ్చిన ప్రతి రాజకీయ నాయకుడి నుంచి కేసీఆర్‌ను వేరు చేసినది ఏమిటో ఒక పండితుడి కచ్చితత్వంతో వివరిస్తున్నారు. సారం ఉద్యమం దగ్గర ఉంది. ఆ సారాన్ని రాజకీయ వాస్తవంగా మార్చగల సాధనం కేసీఆర్. వాళ్ల భాగస్వామ్యం యాదృచ్ఛికం కాదు. ఉద్యమానికి కావాల్సిన సరిగ్గా ఆ రెండు రకాల సామర్థ్యాల కలయిక అది.

తెలంగాణ ప్రజల గురించి ఆయన చెప్పినది

జయశంకర్ తనదైన తెలంగాణ మాండలికంలో అన్న ఆ ఒక్క మాట — “ఎట్టికైనా, మట్టికైనా మనోడే ఉండాలె” — పేజీల కొద్దీ గణాంకాల కంటే ఎక్కువగా ఉద్యోగ సంక్షోభం గురించీ, రాష్ట్ర సాధన డిమాండ్ వెనుకున్న మానవ పణం గురించీ చెబుతుంది. ఏం జరిగినా, చివరకు తిరిగి తనలో కలుపుకునే మట్టి వరకూ — ఒక జీవితమంతటినీ అది తాకి, సరళంగా చెబుతుంది: మన నేలలో, మన నేల కోసం, మనవాళ్లే ఉండాలి. బయటి నుంచి వచ్చినవాళ్లు కాదు. తెలంగాణ పిల్లలకు దక్కాల్సిన ఉద్యోగాలను భర్తీ చేసిన పరాయివాళ్లు కాదు. మనవాళ్లు.

ఆయన నిర్మించిన మేధో పునాది

తెలంగాణ ఉద్యమానికి జయశంకర్ చేసిన తోడ్పాటు వీధి స్థాయి ఉద్యమకారుడిది కాదు — జీవితమంతా నిరసనల్లో, బహిరంగ సభల్లో ఆయన పాల్గొన్నప్పటికీ. ఆయన తోడ్పాటు వేరైనది, అరుదైనది: తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధన డిమాండ్ ఎప్పుడూ నమోదైన సాక్ష్యాలపై, ఆర్థిక విశ్లేషణపై, చారిత్రక వాస్తవాలపై ఆధారపడి ఉండేలా — కేవలం భావోద్వేగానికో రాజకీయ ఆవేదనకో కుదించలేనిదిగా ఉండేలా చూసిన వ్యక్తి ఆయన.

తెలంగాణ ఆదాయ వాటాపై, అభివృద్ధి ఖర్చు లోటుపై, నీటి హక్కుల ఉల్లంఘనలపై, ఉద్యోగ వివక్షపై, విద్యా నిరాకరణపై గణాంకాలను అభివృద్ధి చేసి, వ్యవస్థీకరించినది జయశంకరే. ఆయన సదస్సులు నిర్వహించారు, గణాంకాలు సంకలనం చేశారు, పుస్తకాలు, పత్రాలు ప్రచురించారు; తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధనకు ఆ తర్వాత వచ్చిన ప్రతి వాదనా నిలబడిన మేధో నిర్మాణాన్ని సృష్టించారు. 1999లో అమెరికాలో తెలంగాణ డెవలప్‌మెంట్ ఫోరమ్‌ను స్థాపించారు, 2000, 2002లలో అమెరికన్ తెలుగు సంఘంలో ప్రసంగించారు, అమెరికాలోని పది ప్రధాన నగరాల్లో ఉపన్యాస పరంపరలు నిర్వహించారు; తెలుగువాళ్లు ఎక్కడ నివసిస్తే అక్కడ — ఈ ప్రాంతంలోనే కాక ప్రపంచమంతటా — తెలంగాణ వాదన తెలిసేలా చూశారు. ఆయన మరణించే నాటికి సెంటర్ ఫర్ తెలంగాణ స్టడీస్ ఛైర్మన్‌గా ఉన్నారు.

జయశంకర్ గురించి కేసీఆర్

చివరి వీడ్కోలు

ఆచార్య కొత్తపల్లి జయశంకర్ 21 జూన్ 2011న ఉదయం 11.15కు కడుపు క్యాన్సర్‌తో కన్నుమూశారు. ఆయన వయసు 76 ఏళ్లు. తన జీవితమంతా అంకితం చేసిన రాష్ట్రం అప్పటికి ఇంకా మూడేళ్ల దూరంలో ఉంది. 2009 నిర్ణాయక నిరాహార దీక్షలో ఆయన ఉన్నారు, 2010 శ్రీకృష్ణ కమిటీ నివేదికకు తోడ్పడ్డారు, డిసెంబర్ 2010లో వరంగల్ మహా గర్జనలో సుమారు 25 లక్షల మంది ముందు — పల్లె సభా మందిరాల్లో పదిమంది సమావేశాల్లో చూపిన అదే తపనతో — ప్రసంగించారు. ఆయన అన్నీ ఇచ్చేశారు.

ఆయన మరణ వార్త కేసీఆర్‌కు చేరినప్పుడు ఆయన కన్నీళ్లు ఆపుకోలేకపోయారు. హనుమకొండ ఏకశిలా పార్కు నుంచి పద్మాక్షి గుట్ట వరకు అంతిమయాత్రకు స్వయంగా నాయకత్వం వహించారు. జయశంకర్ భౌతికకాయాన్ని చితిపై ఉంచే సమయం వచ్చినప్పుడు కేసీఆర్ దుఃఖం అదుపు తప్పింది. చివరిసారి చూసేందుకు వెళ్తున్న ఆయనను ఎవరూ ఆపలేకపోయారని అక్కడున్నవాళ్లు చెప్పారు. ఉద్యమానికి మార్గం చూపిన వ్యక్తి, మేధో పునాది వేసిన వ్యక్తి, నాయకత్వం వహించే ధైర్యాన్ని కేసీఆర్‌కు ఇచ్చిన వ్యక్తి — వెళ్లిపోయారు. మూడేళ్ల తర్వాత వాళ్లిద్దరూ కలిసి నిర్మించిన రాష్ట్రం ఉనికిలోకి వచ్చింది. ఆయన గౌరవార్థం ఏర్పాటైన ప్రొ. జయశంకర్ తెలంగాణ రాష్ట్ర వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం — ఆయన చూడని, కానీ ఆయన వల్లే సాధ్యమైన రాష్ట్ర ఆకృతిలో ఆయన పేరు శాశ్వతంగా అల్లుకుపోయేలా చేస్తుంది.