భగ్నమైన వాగ్దానాల చిట్టా

తొలి ఆర్థిక సంవత్సరం ముగియకముందే తెలంగాణ ఆదాయంలో 41.07% మళ్లిపోయింది.

1 నవంబర్ 1956న ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడింది. 31 మార్చి 1957 నాటికి — అంటే ఐదు నెలల్లోనే — తెలంగాణ ఆదాయంలో 41% కంటే ఎక్కువ భాగం ఆంధ్ర అవసరాల కోసం అప్పటికే బదిలీ అయిపోయింది. దీన్ని తేల్చినది తెలంగాణ రాజకీయ నాయకులు కాదు. భారత ప్రభుత్వం, రాష్ట్ర ప్రభుత్వమే నియమించిన కమిటీలు తేల్చాయి.

ఏభై ఏళ్ల తర్వాత కూడా తెలంగాణ సొంత కార్యాలయాల్లో పనిచేస్తున్నవాళ్లలో 40% తెలంగాణ వాళ్లు కాదు.

ఈ నిబంధనను, దానికంటే ముందే ఉన్న ముల్కీ నిబంధనలను ఉల్లంఘిస్తూ మొదటి ఏడాది నుంచే ఆంధ్ర ఉద్యోగులను తెలంగాణలో నియమించారు. అంచనా ప్రకారం 2.5 లక్షల ఉద్యోగ అవకాశాలు సమైక్య రాష్ట్రపు 53 ఏళ్లలో తెలంగాణ ప్రజలు కోల్పోయారు.

రాష్ట్రపు ఏభై నాలుగేళ్లలో తెలంగాణకు దక్కిన ముఖ్యమంత్రి పదవి ఆరేళ్లు.

రాష్ట్రపు తొలి 54 ఏళ్లలో తెలంగాణ నుంచి ముగ్గురు ముఖ్యమంత్రులు వచ్చారు — పి.వి. నరసింహారావు, ఎం. చెన్నారెడ్డి మరియు టి. అంజయ్య. వాళ్లందరూ కలిపి పదవిలో ఉన్నది కేవలం ఆరేళ్లు— నాలుగు విడతలుగా చీలి. ఏదీ నిలవలేదు.

రూపంలో పాటించారు, సారాంశంలో కాదు.

మంత్రివర్గ స్థానాలను లెక్కపెట్టారు; అధికారాన్ని పంచుకోలేదు. ఈ నిబంధన సృష్టించాలనుకున్న భరోసా — మెజారిటీ ప్రాంత సద్భావనపై ఆధారపడని ప్రాతినిధ్యం — ఎన్నడూ సాకారం కాలేదు; నిజమైన అధికారం ఉన్న శాఖలు వేరే చోటే ఉండిపోయాయి.

రాష్ట్ర నిధుల్లో ఒక తెలంగాణ విద్యార్థి విలువ, ఒక ఆంధ్ర విద్యార్థిలో సగం.

వ్యత్యాసాలు ఐదు నుంచి పదేళ్లలో పోవాల్సింది. నలభై ఐదేళ్ల తర్వాత కూడా తెలంగాణ అక్షరాస్యత రేటు రాష్ట్రంలోనే అత్యల్పం; ఇక్కడి విశ్వవిద్యాలయాలకు అందుతున్నది విద్యార్థికి రూ.15,700 — ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయాలకు రూ.30,175 అందుతుండగా — ఒకే ప్రభుత్వం నుంచి, ఒకే ఏళ్లలో.

సుప్రీంకోర్టు ముల్కీ నిబంధనలను సమర్థించింది. పార్లమెంట్ ఆ తీర్పును రద్దు చేసింది.

1972లో భారత సుప్రీంకోర్టు ఒక చారిత్రక తీర్పు వెలువరించి, ముల్కీ నిబంధనలను, తన సొంత ప్రాంతంలో ఉద్యోగాల్లో ప్రాధాన్యం పొందే తెలంగాణ చట్టబద్ధ హక్కును ధ్రువీకరించింది. అది అత్యున్నత ధ్రువీకరణ. కొన్ని నెలల్లోనే, ఆంధ్ర రాజకీయ ఒత్తిడికి తలొగ్గి — ఆ తీర్పును రద్దు చేసే చట్టాన్ని పార్లమెంట్ ఆమోదించింది.