విద్య అంటే కేవలం పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాదు. ఒక ప్రాంత ప్రజలు ఉద్యోగాలు, సామాజిక ఎదుగుదల, ఆర్థిక అభివృద్ధిని అందుకునే యంత్రాంగం అది. ఒక ప్రాంతానికి విద్యా వనరుల్లో దామాషా వాటాను నిరాకరించడమంటే ఆ ప్రజల భవిష్యత్తునే నిరాకరించడం. తెలంగాణలో ఈ నిరాకరణ వ్యవస్థాగతమైనది, నమోదైనది, సమైక్య రాష్ట్రపు ఐదున్నర దశాబ్దాల పాటు కొనసాగినది.
ప్రాంతాల మధ్య విద్యా వ్యత్యాసాలను ఐదు నుంచి పదేళ్లలో తొలగిస్తామన్న స్పష్టమైన హామీతో 1956లో సమైక్య ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడింది. విలీన రాష్ట్రం నలభై ఐదేళ్లు గడిచిన 2001 నాటికి తెలంగాణ అక్షరాస్యత రేటు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోనే అత్యల్పం; భారతదేశంలోని 35 రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో 32వ స్థానం. తెలంగాణ షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల అక్షరాస్యత రాష్ట్రంలోనే అత్యంత దారుణమైన వాటిలో ఉంది. ప్రాథమిక స్థాయిలో నమోదు, విలీన రాష్ట్ర చరిత్రలో ఏ ఒక్క దశలోనూ రాష్ట్రం మొత్తంలో 32% నుంచి 33% దాటలేదు — జనాభా ప్రకారం దక్కాల్సినది 40.69% కాగా.
అక్షరాస్యత: ఉల్లంఘించిన హామీకి నలభై ఐదేళ్లు
2001 జనగణన అక్షరాస్యత గణాంకాలు నిస్సందేహమైనవి. వ్యత్యాసాలను సరిదిద్దుతామని విలీనం సమయంలో స్పష్టమైన హామీ ఇచ్చినా, సమైక్య రాష్ట్రంలో నలభై ఐదేళ్ల తర్వాత కూడా తెలంగాణ అక్షరాస్యత రేటు ఆంధ్ర కంటే, రాష్ట్ర సగటు కంటే తక్కువగానే ఉండిపోయింది.
ప్రాంతాలవారీ అక్షరాస్యత రేట్లు, 2001 జనగణన (%)
| ప్రాంతం | మొత్తం | పురుషులు | స్త్రీలు |
|---|---|---|---|
| ఆంధ్ర (కోస్తా) | 62.90% | 72.00% | 53.50% |
| తెలంగాణ | 57.70% | 68.40% | 46.80% |
| ఆంధ్రప్రదేశ్ | 60.40% | 70.30% | 50.40% |
మూలం: భారత జనగణన, 2001. 78.80% అక్షరాస్యత ఉన్న రాజధాని నగరం హైదరాబాద్‌ను మినహాయిస్తే, మిగిలిన తొమ్మిది తెలంగాణ జిల్లాలు — ఆంధ్రలో అత్యంత వెనుకబడినదిగా చెప్పే రాయలసీమ కంటే కూడా వెనుకబడి ఉంటాయి.
షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల అక్షరాస్యత రేట్లు (%)
| ప్రాంతం | వర్గం | మొత్తం | పురుషులు | స్త్రీలు |
|---|---|---|---|---|
| ఆంధ్ర | ఎస్సీలు | 47.60% | 66.60% | 42.50% |
| ఆంధ్ర | ఎస్టీలు | 38.40% | 47.40% | 29.30% |
| తెలంగాణ | ఎస్సీలు | 47.10% | 58.30% | 35.60% |
| తెలంగాణ | ఎస్టీలు | 33.30% | 44.50% | 21.60% |
మూలం: భారత జనగణన, 2001. తెలంగాణ గిరిజన జనాభాలో స్త్రీల అక్షరాస్యత 21.60% — రాష్ట్రంలోని అత్యంత తీవ్రమైన విద్యా నిరాకరణల్లో ఒకటి.
డ్రాపౌట్ రేట్లు: పేదరికానికి బలైన పిల్లలు
నమోదు అంకెలు మాత్రమే పూర్తి కథ చెప్పవు. పిల్లలు బడిలో చేరిన చోట కూడా, ప్రాథమిక స్థాయిలో తెలంగాణ డ్రాపౌట్ రేట్లు ఇతర ప్రాంతాల కంటే దారుణంగా ఎక్కువ — రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సొంత అభివృద్ధి నిర్ణయాలే ఈ ప్రాంతంలో సృష్టించిన ఆర్థిక పేదరికాన్ని అవి ప్రతిబింబిస్తాయి.
డ్రాపౌట్ రేట్లు, I నుంచి V తరగతులు, 2007 నుంచి 2008 (%)
| ప్రాంతం | డ్రాపౌట్ రేటు |
|---|---|
| కోస్తా ఆంధ్ర | 23.69% |
| రాయలసీమ | 13.41% |
| తెలంగాణ | 62.90% |
మూలం: ఆర్థిక గణాంక సంచాలకులు, ఆంధ్రప్రదేశ్, 2008. తెలంగాణలో ప్రాథమిక పాఠశాల పిల్లల్లో దాదాపు మూడింట రెండొంతుల మంది V తరగతి పూర్తి చేయకముందే బడి మానేశారు — ప్రధానంగా తల్లిదండ్రుల పేదరికం వల్ల.
కోస్తా ఆంధ్రలో 23.69%, రాయలసీమలో 13.41% ఉండగా తెలంగాణలో 62.90% డ్రాపౌట్ రేటు — ఇది కేవలం ఒక గణాంకం కాదు. బడిలో చేరి, కుటుంబం భరించలేక చదువు పూర్తి చేయలేకపోయిన పిల్లల వర్ణన అది. ఆ పేదరికం ప్రమాదవశాత్తు వచ్చినది కాదు. తెలంగాణ ఆదాయాలను ఆంధ్ర అభివృద్ధికి ఏభై ఏళ్ల పాటు మళ్లించడం, తెలంగాణ నీటిపారుదలను, వ్యవసాయాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయడం, ఇక్కడి పాఠశాలలకు, కళాశాలలకు, విశ్వవిద్యాలయాలకు వ్యవస్థాగతంగా నిధులు తగ్గించడం — వీటి ప్రత్యక్ష ఫలితం అది.
కళాశాల విద్య: నిధుల వ్యత్యాసం
డిగ్రీ కళాశాలలపై రాష్ట్ర ప్రభుత్వం చేసే మొత్తం ఖర్చులో బోధన, బోధనేతర సిబ్బందికి ఇచ్చే జీతాల భాగమే 90% కంటే ఎక్కువ. అందుకే ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వ ఎయిడెడ్ డిగ్రీ కళాశాలల్లో పనిచేసే అధ్యాపకుల సంఖ్య — ఒక్కో ప్రాంతంలో కళాశాల విద్యపై రాష్ట్రం ఖర్చు చేస్తున్న మొత్తానికి ప్రత్యక్ష సూచిక.
ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్ డిగ్రీ కళాశాలల్లో అధ్యాపకుల సంఖ్య, 2007 నుంచి 2008
| ప్రాంతం | అధ్యాపకుల సంఖ్య | వాస్తవ % | దక్కాల్సిన % | లోటు |
|---|---|---|---|---|
| ఆంధ్ర | 8,828 | 70.50% | 59.31% | +11.19% |
| తెలంగాణ | 3,709 | 29.50% | 40.69% | −11.19% |
| ఆంధ్రప్రదేశ్ | 12,537 | 100% | 100% | — |
మూలం: ఆర్థిక గణాంక సంచాలకులు, ఆంధ్రప్రదేశ్, 2008.
ప్రైవేటు ఎయిడెడ్ డిగ్రీ కళాశాలలకు విడుదల చేసిన గ్రాంట్-ఇన్-ఎయిడ్, 2008 నుంచి 2009
| ప్రాంతం | గ్రాంట్-ఇన్-ఎయిడ్ (రూ.) | వాస్తవ % | దక్కాల్సిన % |
|---|---|---|---|
| ఆంధ్ర | 1,52,14,45,289 | 75.25% | 59.31% |
| తెలంగాణ | 49,89,60,900 | 24.75% | 40.69% |
| ఆంధ్రప్రదేశ్ | 2,02,14,05,189 | 100% | 100% |
మూలం: కళాశాల విద్య కమిషనరేట్, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం. గమనిక: రాజధాని నగరం మినహా తొమ్మిది తెలంగాణ జిల్లాలకు దక్కింది కేవలం రూ.17,05,51,900 — మొత్తం గ్రాంట్‌లో కేవలం 8.41%; అదే సమయంలో కృష్ణా, గుంటూరు అనే రెండు ఆంధ్ర జిల్లాలకే 30.38% దక్కింది.
విశ్వవిద్యాలయ గ్రాంట్లు: విద్యార్థికి సగం డబ్బే
తలసరి విశ్వవిద్యాలయ గ్రాంట్లలోని వ్యత్యాసం బహుశా తెలంగాణ విద్యా కథలోని అత్యంత కఠోరమైన ఒక్క గణాంకం. 2004 నుంచి 2009 మధ్య రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తన ఆరు పాత ప్రాంతీయ విశ్వవిద్యాలయాలకు బ్లాక్ గ్రాంట్లు కేటాయించింది. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయాలకు విద్యార్థికి దక్కినదానికీ, తెలంగాణ విశ్వవిద్యాలయాలకు విద్యార్థికి దక్కినదానికీ మధ్య తేడా దాదాపు రెండుకు ఒకటి.
ఆరు పాత విశ్వవిద్యాలయాలకు తలసరి బ్లాక్ గ్రాంట్, 2004 నుంచి 2009 (రూపాయల్లో)
| ప్రాంతం | విశ్వవిద్యాలయం | తలసరి గ్రాంట్ (రూ.) |
|---|---|---|
| ఆంధ్ర | ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం | 35,500 |
| ఆంధ్ర | నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం | 22,700 |
| ఆంధ్ర | శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం | 37,500 |
| ఆంధ్ర | శ్రీ కృష్ణదేవరాయ విశ్వవిద్యాలయం | 25,000 |
| ఆంధ్ర సగటు | 30,175 | |
| తెలంగాణ | ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం | 17,400 |
| తెలంగాణ | కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం | 14,000 |
| తెలంగాణ సగటు | 15,700 |
మూలం: ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు సమర్పించిన 2004 నుంచి 2009 ఏళ్ల బడ్జెట్ పత్రాలు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయాలకు విద్యార్థికి సగటున రూ.30,175 దక్కింది. తెలంగాణ విశ్వవిద్యాలయాలకు రూ.15,700. ఐదు దశాబ్దాలుగా ఇది సాగుతోంది.
ముఖ్యమంత్రి రాజశేఖర రెడ్డి హయాంలో ఏర్పాటైన కొత్త విశ్వవిద్యాలయాలను చూస్తే ఈ వ్యత్యాసం మరింత స్పష్టమవుతుంది. నిజామాబాద్‌లో తెలంగాణ విశ్వవిద్యాలయం, నల్గొండలో మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం, కడపలో యోగి వేమన విశ్వవిద్యాలయం — ఈ మూడూ ఒకేసారి మొదలయ్యాయి. 2006 నుంచి 2009 వరకు వాటికి విడుదల చేసిన గ్రాంట్లు తమ కథను తామే చెబుతాయి.
కొత్త విశ్వవిద్యాలయాలకు విడుదల చేసిన బ్లాక్ గ్రాంట్లు, 2006 నుంచి 2009
| విశ్వవిద్యాలయం | ప్రాంతం | విడుదల చేసిన బ్లాక్ గ్రాంట్ |
|---|---|---|
| తెలంగాణ విశ్వవిద్యాలయం, నిజామాబాద్ | తెలంగాణ | రూ.29,50,00,000 |
| మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం, నల్గొండ | తెలంగాణ | రూ.30,51,00,000 |
| యోగి వేమన విశ్వవిద్యాలయం, కడప | రాయలసీమ | రూ.300,00,00,000 |
మూలం: ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ఉన్నత విద్యా మండలి. రెండు తెలంగాణ విశ్వవిద్యాలయాలకు ఒక్కోదానికి దాదాపు రూ.30 కోట్లు దక్కాయి. ఒక రాయలసీమ విశ్వవిద్యాలయానికి రూ.300 కోట్లు. ఒకేసారి మొదలైనవి. ఒకే రాష్ట్ర ప్రభుత్వం.
వృత్తి విద్య: నిరాకరించిన సీట్లు
ఉన్నత విద్యలో అత్యంత కీలకమైన, ఖరీదైన రంగానికీ — వైద్యం, ఇంజినీరింగ్‌కూ — ఈ వ్యత్యాసం విస్తరించింది. ఈ రెండు విభాగాల్లోనూ ప్రభుత్వ కళాశాలల సీట్లలో తెలంగాణ వాటా, జనాభా ప్రకారం దక్కాల్సినదాని కంటే గణనీయంగా తక్కువ; అదే సమయంలో రాష్ట్ర జనాభాలో కేవలం 17.73% ఉన్న రాయలసీమకు దామాషాకు మించిన పెద్ద వాటా దక్కింది.
వృత్తి విద్య సీట్లలో వ్యత్యాసాలు, ప్రభుత్వ కళాశాలలు
| కోర్సు | మొత్తం సీట్లు | ఆంధ్ర సీట్లు | ఆంధ్ర % | తెలంగాణ సీట్లు | తెలంగాణ % | తెలంగాణకు దక్కాల్సినది |
|---|---|---|---|---|---|---|
| వైద్యం | 1,800 | 1,200 | 66.67% | 600 | 33.33% | 40.69% |
| ఇంజినీరింగ్ | 3,760 | 2,625 | 69.82% | 1,135 | 30.18% | 40.69% |
మూలం: ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ఉన్నత విద్యా మండలి. తెలంగాణ కళాశాలల్లోని 600 వైద్య సీట్లలో 350 రాజధాని నగరంలోనే ఉన్నాయి; విలీనం తర్వాత అవి తెలంగాణ విద్యార్థులకు మాత్రమే అందుబాటులో ఉండటం మానేశాయి. ఆంధ్ర, రాయలసీమ కళాశాలల్లో ఈ సమస్య లేదు.
ఈ ఏళ్లన్నింటిలో తెలంగాణ యువతకు విద్యా రంగంలో, ముఖ్యంగా ఉన్నత విద్య, వృత్తి విద్యలో జరిగిన నష్టాన్ని ఎవరైనా అంచనా వేసి పరిహారం ఇవ్వగలరా? ఈ అన్యాయమైన, అహేతుకమైన సూత్రం రాబోయే ఏళ్లలోనూ కొనసాగితే దాని ప్రభావం ఎలా ఉంటుంది?
తెలంగాణలో విద్యా వ్యత్యాసంపైఆ ప్రశ్నలకు జవాబు — పరిహారం ఏదీ ఇవ్వలేదు, ఆ సూత్రం కొనసాగుతూనే ఉంది. 2 జూన్ 2014 వరకు అది కొనసాగింది; ఆ రోజు తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్రమై, పాఠశాలలు ఎక్కడ కట్టాలో, విశ్వవిద్యాలయాలకు ఎంత నిధులివ్వాలో, తన సొంత పిల్లలకు ఎన్ని వృత్తి విద్యా సీట్లు కేటాయించాలో నిర్ణయించుకునే అధికారాన్ని పొందింది. కొత్త రాష్ట్రపు తొలి ఏళ్లలో ముఖ్యమంత్రి కె. చంద్రశేఖర్ రావు ప్రభుత్వ హయాంలో — సమైక్య రాష్ట్రం సృష్టించి, సరిదిద్దడానికి నిరాకరించిన ఐదు దశాబ్దాల లోటును పూడ్చడానికే కొత్త వైద్య కళాశాలలు, కొత్త విశ్వవిద్యాలయాలు, కొత్త సంక్షేమ పథకాలు ఏర్పాటయ్యాయి.
