ఆధునిక ఆర్థిక అభివృద్ధికి విద్యుత్తే పునాది. నమ్మదగిన కరెంటు లేకుండా పరిశ్రమ నడవదు. తెలంగాణ లాంటి కాలువ నీటిపారుదల లేని ప్రాంతంలో వ్యవసాయం పూర్తిగా భూగర్భ జలాలను తోడే విద్యుత్ పంపుసెట్లపైనే ఆధారపడుతుంది. కరెంటు అందుబాటు, ధర, విశ్వసనీయత — ఒక కర్మాగారం తెరుచుకుంటుందా మూతపడుతుందా, రైతు తన పంటకు నీరివ్వగలడా ఎండిపోవడం చూస్తాడా, విద్యార్థి చీకటి పడ్డాక చదువుకోగలడా లేదా అన్నది ఇవే నిర్ణయిస్తాయి.
తెలంగాణ విషయంలో, విద్యుత్ ఉత్పత్తికి కావాల్సిన ప్రతి ఒక్క సహజ వనరూ ఈ ప్రాంతంలోనే సమృద్ధిగా ఉంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ విద్యుత్ కేంద్రాలకు థర్మల్ ఇంధనమైన సింగరేణి బొగ్గు పూర్తిగా తెలంగాణ బొగ్గు గనుల నుంచే వెలికితీశారు. జలవిద్యుత్‌కు నీటి వనరులైన కృష్ణా, గోదావరి నదులు తమ పొడవులో మూడొంతులు తెలంగాణ గుండానే ప్రవహించాయి. అయినా తన సొంత వనరుల నుంచి ఉత్పత్తయిన విద్యుత్‌లో ఈ ప్రాంతానికి వ్యవస్థాగతంగా తక్కువ వాటానే దక్కింది; ఉత్పత్తయిన కరెంటును దామాషాకు మించి ఆంధ్ర పరిశ్రమలకూ, డెల్టా వ్యవసాయానికీ పంపారు. ఇది భౌగోళిక ప్రమాదం కాదు. ఉద్దేశపూర్వక విధానానికీ, పరిపాలనా మాయాజాలానికీ పర్యవసానం.
సమృద్ధి నడుమ పేదరికం
బొగ్గు మొత్తం తెలంగాణ నుంచే వచ్చింది. నీళ్లలో ఎక్కువ భాగం తెలంగాణ నుంచే వచ్చింది. ఉత్పత్తయిన విద్యుత్ మాత్రం వేరే చోటికి వెళ్లింది. తాను ఉత్పత్తి చేసినదాన్ని తన దగ్గర ఉంచుకోలేని, తాను ఉత్పత్తి చేసినదే లేకుండా బతికే ప్రాంతానికి తెలంగాణ ఒక స్పష్టమైన ఉదాహరణగా మారింది.
హైదరాబాద్ విద్యుత్ చరిత్ర: ఆంధ్ర రాకముందు
విలీనం తర్వాత ఆంధ్ర నాయకత్వం చేసిన వాదనల్లో ఒకటి — విద్యుత్ మౌలిక వసతులతో సహా హైదరాబాద్ అభివృద్ధి సమైక్య రాష్ట్రానికి ఆంధ్ర ఇచ్చిన తోడ్పాటు ఫలితమే అని. చారిత్రక రికార్డు ఈ వాదనను పూర్తిగా కూల్చేస్తుంది.
హైదరాబాద్ రాష్ట్ర విద్యుత్ శాఖ 1910లో ఏర్పడింది — ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పడటానికి 43 ఏళ్ల ముందు. 1909లోనే నిజాం రాజభవనానికి కరెంటు వచ్చింది. హైదరాబాద్‌లో, దాని చుట్టుపక్కల వీధి విద్యుదీకరణ 1913 అక్టోబర్‌లో మొదలైంది. 1915 డిసెంబర్ నాటికి రెసిడెన్సీ రహదారులకు కరెంటు విస్తరించింది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసే నాటికి హైదరాబాద్‌లో 12 ప్రధాన, ఫీడర్ లైన్లు, 50 సబ్‌స్టేషన్లు, 3,238 మంది వినియోగదారులు ఉన్నారు — నీటి పంపులు, పిండి, నూనె మిల్లులు, ఎక్స్-రే యంత్రాలు, ఐస్ ఫ్యాక్టరీలు, సినిమా హాళ్లు, పారిశ్రామిక మోటార్లతో సహా. 1938 నుంచి 1939 వరకు హైదరాబాద్ విద్యుత్ చట్టం అమల్లో ఉంది. ఆ నాటికి హైదరాబాద్‌ను భారతదేశంలో అత్యుత్తమంగా వెలుగుతున్న నగరాల్లో ఒకటిగా వర్ణించారు.
హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో మొదటి జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టును 27 జనవరి 1955న నిజాంసాగర్ వద్ద ప్రారంభించారు; జంట నగరాల విద్యుత్ సరఫరాకు తోడుగా అది 15,000 కిలోవాట్లను అందించింది. ఇది తెలంగాణ ఘనత — ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడక ముందే హైదరాబాద్ రాష్ట్రం నిర్మించినది.
తెలంగాణకు వ్యతిరేకంగా విద్యుత్ వ్యవస్థను ఎలా మార్చారు
1999, 2000లలో ఏపీఎస్‌ఈబీని ఉత్పత్తి, ప్రసారం, పంపిణీ సంస్థలుగా విడగొట్టిన తర్వాత — ఖరీదైన విద్యుత్ ఆర్థిక భారాన్ని తెలంగాణ పంపిణీ సంస్థలపైకి నెడుతూ, చౌక విద్యుత్ ప్రయోజనాన్ని ఆంధ్ర సంస్థలకే ఉంచే వరుస పరిపాలనా నిర్ణయాలు వ్యవస్థాగతంగా జరిగాయి. పద్ధతి సాంకేతికమైనదే కానీ ఉద్దేశం స్పష్టం.
వ్యవసాయ వినియోగ మాయాజాలం: గణాంకాలు
వ్యవసాయ కనెక్టెడ్ లోడ్ vs వినియోగం: ఎక్కువ చేసి చూపిన ఆధారాలు
| ప్రాంతం | కనెక్టెడ్ లోడ్ % | చెప్పిన వినియోగం % | మదింపు |
|---|---|---|---|
| ఆంధ్ర ప్రాంతం | 47.12% | 41.4% | కనెక్టెడ్ లోడ్ కంటే వినియోగం తక్కువ — తార్కికం |
| తెలంగాణ ప్రాంతం | 52.87% | 58.6% | కనెక్టెడ్ లోడ్ కంటే వినియోగం ఎక్కువగా చూపారు — పెంచి చూపినది |
ఆంధ్ర వినియోగాన్ని ప్రాతిపదికగా తీసుకుంటే తెలంగాణ వినియోగం దాదాపు 46.45% ఉండాలి; చూపినట్టు 58.60% కాదు. ఈ అతిశయోక్తి తెలంగాణ సబ్సిడీ భారాన్ని వేల కోట్ల మేర పెంచింది. మూలం: డిస్కం గణాంకాలు; శ్రీకృష్ణ కమిటీకి తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి సమర్పించిన నివేదికలో విశ్లేషించినవి.
విద్యుత్ ఉత్పత్తి వ్యయ పోలిక: తెలంగాణ vs ఆంధ్ర ప్లాంట్లు
| ప్రాంతం | సగటు విద్యుత్ ఉత్పత్తి వ్యయం (యూనిట్‌కు రూ.) | అర్థం |
|---|---|---|
| తెలంగాణ ప్లాంట్లు | రూ.1.83 | చౌక విద్యుత్ — తెలంగాణ వినియోగదారులకు ప్రయోజనం చేకూర్చాలి |
| ఆంధ్ర ప్లాంట్లు | రూ.2.38 | ఖరీదైన విద్యుత్ — భారం తెలంగాణ డిస్కంలకు బదిలీ |
వినియోగదారుల స్వరూపాన్ని పట్టించుకోకుండా ఆంధ్రలోని ఖరీదైన ప్లాంట్లను తెలంగాణ పంపిణీ సంస్థలకు కేటాయించడం ద్వారా — న్యాయమైన కేటాయింపు జరిగి ఉంటే ఎంత ఉండేదో దానితో పోలిస్తే తెలంగాణ సబ్సిడీ భారాన్ని ఈ వ్యవస్థ కృత్రిమంగా 31.33% పెంచింది.
తలసరి విద్యుత్ వినియోగం: నిజమైన చిత్రం
వ్యవసాయ వినియోగం ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల ఆంధ్ర కంటే తెలంగాణకే ఎక్కువ తలసరి విద్యుత్ దక్కుతోందని, సమైక్య రాష్ట్ర వనరుల వల్ల తెలంగాణ లాభపడుతోందనడానికి ఇదే రుజువని ఆంధ్ర నాయకత్వం వాదించింది. జిల్లాలవారీ తలసరి వినియోగ గణాంకాలు మాత్రం వేరే, మరింత స్పష్టమైన కథ చెబుతాయి.
జిల్లాలవారీ తలసరి విద్యుత్ వినియోగం, 2008 నుంచి 2009 (యూనిట్లు)
| జిల్లా / ప్రాంతం | గృహ | వ్యవసాయ | పారిశ్రామిక | అన్ని విభాగాలు |
|---|---|---|---|---|
| హైదరాబాద్ | 453 | 0 | 190 | 1,057 |
| రంగారెడ్డి | 326 | 194 | 527 | 1,285 |
| నల్గొండ | 73 | 476 | 437 | 1,126 |
| మెదక్ | 89 | 460 | 690 | 1,292 |
| వరంగల్ | 107 | 362 | 59 | 616 |
| కరీంనగర్ | 110 | 253 | 94 | 665 |
| మహబూబ్‌నగర్ | 45 | 428 | 249 | 769 |
| నిజామాబాద్ | 111 | 545 | 41 | 754 |
| ఆదిలాబాద్ | 93 | 166 | 214 | 560 |
| ఎన్‌పీడీసీఎల్ మొత్తం (తెలంగాణ) | 108 | 288 | 102 | 613 |
| విశాఖపట్నం | 177 | 24 | 269 | 659 |
| పశ్చిమ గోదావరి | 154 | 245 | 153 | 630 |
| ఆంధ్ర ప్రాంతం మొత్తం | 140 | 195 | 255 | 746 |
మూలం: డిస్కం గణాంకాలు, 2008 నుంచి 2009. హైదరాబాద్ కాకుండా తెలంగాణలోని మిగతా జిల్లాల్లో గృహ వినియోగం ఆంధ్ర కంటే చాలా తక్కువ — నిజమైన పేదరికాన్ని, విద్యుదీకరణ లోపాన్ని అది చూపుతుంది. తెలంగాణ జిల్లాల్లో ఎక్కువగా కనిపించే వ్యవసాయ అంకెలు, పైన చర్చించిన మీటర్లు లేని పెంచిన అంచనాలే.
నిజమైన కథ చెప్పేవి గృహ వినియోగ అంకెలే. భారతదేశపు కృష్ణా నది అత్యంత పొడవుగా ప్రవహించే మహబూబ్‌నగర్‌లో గృహ తలసరి వినియోగం కేవలం 45 యూనిట్లు. వరంగల్‌లో 107 యూనిట్లు. కరీంనగర్‌లో 110 యూనిట్లు. ఈ అంకెలు నిజమైన విద్యుత్ పేదరికాన్ని చూపుతాయి. పైన చూపినట్టు, ఎక్కువగా కనిపించే వ్యవసాయ వినియోగ అంకెలు — సంస్థల ప్రసార నష్టాలను దాచడానికీ, తెలంగాణ సబ్సిడీ భారాన్ని కృత్రిమంగా పెంచడానికీ వాడిన ఉబ్బిన అంచనాలే.
విద్యుత్ రంగ ఉద్యోగాలు: అదే కథ
సమైక్య రాష్ట్రంలోని ప్రతి ఇతర రంగానికీ ముద్ర వేసిన ఉద్యోగ వివక్ష విద్యుత్ రంగానికీ అంతే వర్తించింది. 1999 నుంచి 2010 వరకు ఏపీజెన్‌కో, ఏపీట్రాన్స్‌కో, నాలుగు పంపిణీ సంస్థలతో సహా ఏపీఎస్‌ఈబీ వారసత్వ సంస్థల డైరెక్టర్లు, ఉన్నత యాజమాన్యంపై చేసిన విశ్లేషణ అదే తీరును చూపుతుంది: తెలంగాణ బొగ్గు, నీటి వనరులను నిర్వహించి, ఎక్కువగా ఆంధ్రకు ప్రయోజనం చేకూర్చిన విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేసిన సంస్థల్లో నాయకత్వ స్థానాల నుంచి తెలంగాణ ప్రజలను వ్యవస్థాగతంగా దూరం పెట్టారు.
విద్యుత్ రంగ నాయకత్వం: తెలంగాణను దూరం పెట్టడం, 1999 నుంచి 2010
- 1999 నుంచి 2010 వరకు ఏపీట్రాన్స్‌కో, ఏపీజెన్‌కో, నాలుగు పంపిణీ సంస్థల చైర్మన్లు, మేనేజింగ్ డైరెక్టర్లలో అత్యధికులు ఆంధ్ర ప్రాంతం నుంచో, ఆంధ్రప్రదేశ్ బయటి నుంచో వచ్చినవాళ్లే. ఈ అత్యున్నత పదవుల్లో తెలంగాణ ప్రాతినిధ్యం నామమాత్రం.
- స్థానిక రిజర్వేషన్లు కల్పించిన 1975 రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వును విద్యుత్ రంగంలో 34 ఏళ్ల పాటు అమలు చేయలేదు — మిగతా ప్రతి ప్రభుత్వ రంగంలో జరిగిన ఉల్లంఘనకు అద్దం పట్టినట్టు.
- విద్యుత్ నిర్వహణ వ్యవస్థపై తెలంగాణ-వ్యతిరేక శక్తుల ఉక్కుపట్టు అంటే — ఉత్పత్తి కేంద్రాల స్థానం, ప్రసార మార్గాలు, పంపిణీ ధరలపై నిర్ణయాలు నిలకడగా తెలంగాణకు నష్టం చేసే విధంగానే జరిగాయి.
- ఉత్పత్తి, ప్రసారం, పంపిణీ రంగాల్లో తెలంగాణ నిరుద్యోగ యువతకు దక్కాల్సిన వేలాది ఉద్యోగావకాశాలు, కీలక పోస్టుల్లో వివక్షపూరిత నియామకాల వల్ల చేజారిపోయాయి.
- 1956 తర్వాత తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఉండి ఉంటే — తన బొగ్గు వనరులు, నీటి వనరులు, సొంత విద్యుత్ నిర్వహణతో అది విద్యుత్ మిగులు, ఆదాయ మిగులు రాష్ట్రంగా ఉండేది; గ్రామీణ ప్రాంతాలకు 24 గంటల సరఫరా ఇవ్వగలిగేది, వ్యవసాయ సరఫరాను 7 గంటల నుంచి 9 గంటలకు పెంచగలిగేది.
సమృద్ధి నడుమ పేదరికానికి తెలంగాణ ఒక స్పష్టమైన ఉదాహరణగా మారింది. ఉత్పత్తి, ప్రసారానికి సంబంధించిన మొత్తం విద్యుత్ నిర్వహణ వ్యవస్థ తెలంగాణ-వ్యతిరేక, ఆంధ్ర-అనుకూల శక్తుల ఉక్కుపట్టులో ఉంది. థర్మల్ విద్యుత్‌కు కావాల్సిన బొగ్గు తెలంగాణ ప్రాంతంలో తప్ప రాష్ట్రంలో మరెక్కడా దొరకదు. జలవిద్యుత్‌కు కావాల్సిన నీటి వనరులు తెలంగాణలో సమృద్ధిగా ఉన్నాయి. కానీ వాటి ద్వారా ఉత్పత్తయిన విద్యుత్ ఈ ప్రాంత కనీస అవసరాలను తీర్చడానికి కూడా అందుబాటులో లేదు.
సమైక్య ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో తెలంగాణ విద్యుత్ రంగ పరిస్థితిపైఅధ్యాయం III: పూర్తి చిత్రం
ఈ అధ్యాయంలో వచ్చిన ఆరు అంశాలు — ఆర్థిక దోపిడీ, నిరాకరించిన విద్య, రాజధాని నగర వివాదం, దోచుకున్న నీరు, ఉద్యోగాల ప్రశ్న, విద్యుత్ రంగ దోపిడీ — వేర్వేరు ఆవేదనలు కాదు. ఒకే ఒక, నిరంతరం సాగిన, నమోదైన వాస్తవానికి అవి ఆరు ముఖాలు: సమైక్య ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రజా జీవితంలోని ప్రతి రంగంలోనూ ఏభై మూడేళ్ల పాటు తెలంగాణ ప్రజలను వ్యవస్థాగతంగా దోచుకున్నారన్నదే ఆ వాస్తవం.
ప్రతి రంగంలోనూ తీరు ఒక్కటే. తన వాటా కంటే ఎక్కువే తెలంగాణ ఇచ్చింది: ఎక్కువ ఆదాయాలు, ఎక్కువ నీటి వనరులు, ఎక్కువ బొగ్గు, రాజధాని కోసం ఎక్కువ భూమి. తన వాటా కంటే తక్కువే తిరిగి పొందింది: తక్కువ అధ్యాపకులు, తక్కువ విశ్వవిద్యాలయ నిధులు, పూర్తయిన నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు తక్కువ, ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు తక్కువ, తన పొలాలకూ పరిశ్రమలకూ తక్కువ కరెంటు. తెలంగాణ ఇచ్చినదానికీ పొందినదానికీ మధ్య ఉన్న ఆ లోటే — విలీనం ఈ ప్రాంత ప్రజలకు ఎంత ఖరీదైందో చెప్పే కొలత.
“చొరవ గల ఆంధ్రుల చేతిలో తెలంగాణ ఒక వలసగా మారిపోవచ్చు” అని 1955లోనే ఎస్ఆర్‌సీ హెచ్చరించింది. ఆరు రంగాల్లోనూ సమైక్య రాష్ట్రం అందించిన సాక్ష్యం — ఆ హెచ్చరిక అతిశయోక్తి కాదని ధ్రువీకరిస్తుంది. నిజంగా జరిగినదాన్ని అది కచ్చితంగా వర్ణించింది.
అధ్యాయం III పూర్తి
ఆరు అంశాలు, నమోదైన ఆరు దోపిడీ తీరులు. ఆర్థిక దోపిడీ, నిరాకరించిన విద్య, రాజధాని నగరం, దోచుకున్న నీరు, నిరాకరించిన ఉద్యోగాలు, దుర్వినియోగమైన విద్యుత్. సాక్ష్యం అధికారికమైనది — ప్రభుత్వ కమిటీలు, ప్రభుత్వ గణాంకాలు ధ్రువీకరించినది. దాన్ని కాదనలేం.
అధ్యాయం IV — పోరాటం వైపు కొనసాగండి →