దశాబ్దాల పాటు తెలంగాణ చదువుకున్న యువతకు ఆర్థిక భద్రతకూ, సామాజిక ఎదుగుదలకూ ప్రధాన దారి ప్రభుత్వ ఉద్యోగమే. ప్రభుత్వ ఉద్యోగం అంటే క్రమం తప్పని జీతం, పింఛను, సమాజంలో కొంత హోదా. తమ సొంత ప్రాంతంలోనే ఆ ఉద్యోగాల నుంచి వ్యవస్థాగతంగా దూరం చేయబడటం, తమకు దక్కాల్సిన పోస్టులను చట్టాన్ని ఉల్లంఘించి మరో ప్రాంతం వాళ్లు భర్తీ చేయడం చూస్తూ ఉండటం — అది కేవలం ఆర్థిక నష్టం కాదు. తమ సొంత గడ్డపైనే ద్వితీయ శ్రేణి హోదాను రోజూ గుర్తు చేసే విషయం అది.
ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల నుంచి తెలంగాణ ప్రజలను దూరం చేయడం అసమర్థత వల్లో నిర్లక్ష్యం వల్లో జరిగినది కాదు. అది వ్యవస్థాగతమైనది, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ను పాలించిన ప్రతి ప్రభుత్వ హయాంలోనూ కొనసాగినది; రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వాలు నియమించిన అనేక కమిటీలు దాన్ని ధ్రువీకరించాయి. విలీనం జరిగిన మొదటి రోజు నుంచే మొదలై ఏభై మూడేళ్ల పాటు కొనసాగింది — 2014లో రాష్ట్ర సాధనతో తన సొంత ప్రజా సేవలను పాలించుకునే అధికారం తెలంగాణకు దక్కేవరకు.
తెలంగాణను కాపాడాల్సిన చట్రం
తెలంగాణ ప్రజలకు ఉద్యోగ రక్షణలు తర్వాత ఆలోచించి పెట్టినవి కావు. విలీనం జరిగిన షరతుల్లోనే అవి భాగం. విలీనానికి ముందే ఉన్న ముల్కీ నిబంధనలు, హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని తెలంగాణ ప్రాంతంలో ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలను, విద్యావకాశాలను స్థానికులకే కేటాయించాయి. 1956 పెద్దమనుషుల ఒప్పందం ఈ రక్షణను మళ్లీ ధ్రువీకరించింది. భారత రాజ్యాంగంలోని 371(D) అధికరణ కింద జారీ చేసిన 1975 రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు దానికి రాజ్యాంగ అధికారాన్ని ఇచ్చి, తెలంగాణలోని ప్రభుత్వ పోస్టులను స్థానిక అభ్యర్థులతోనే భర్తీ చేయాలని స్పష్టం చేసింది.
ప్రతి రక్షణ పొరనూ, దానికి ముందున్న పొర ఎంత సమగ్రంగా ఉల్లంఘించారో అంతే సమగ్రంగా ఉల్లంఘించారు. ఒక అసాధారణమైన సందర్భంలో ఆ రక్షణ ఆంధ్ర రాజకీయ మెజారిటీకి ఎంత ఇబ్బందిగా అనిపించిందంటే — తెలంగాణ హక్కులను సమర్థించిన సుప్రీంకోర్టు తీర్పును రద్దు చేయడానికి పార్లమెంట్‌నే వాడుకున్నారు.
2006 ఉద్యోగుల గణన: గణాంకాలు చెప్పేది
31 మార్చి 2006 నాటి గణాంకాల ఆధారంగా 11 ఫిబ్రవరి 2008న ప్రచురించిన రాష్ట్ర ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వ రంగ ఉద్యోగుల 6వ గణన — ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఉద్యోగ పరిస్థితిపై అత్యంత సమగ్రమైన అధికారిక చిత్రాన్ని అందించింది. దాని నిర్ధారణలు కఠోరమైనవి.
6వ ఉద్యోగుల గణన, 2006 — ముఖ్య నిర్ధారణలు
ఈ గణాంకాల్లోని అసమతుల్యత సంపూర్ణమైనది. తెలంగాణలో పనిచేస్తున్న ఉద్యోగుల్లో 40% మంది రాజ్యాంగ రక్షణలను ఉల్లంఘించి అక్కడ నియమితులైన స్థానికేతరులు. ఆంధ్రలో పనిచేస్తున్న ఉద్యోగుల్లో తెలంగాణ వాళ్లు 1% కంటే తక్కువ. రాష్ట్రం మొత్తంలోని 57,899 గెజిటెడ్ అధికారుల్లో తెలంగాణ వాళ్లు కేవలం 10 నుంచి 12% — జనాభా ప్రకారం రావాల్సినది 40.69%. సచివాలయం, శాఖాధిపతుల కార్యాలయాలతో సహా హైదరాబాద్ రాజధాని కార్యాలయాల్లో 90% ఉద్యోగులు ఆంధ్ర నుంచి వచ్చినవాళ్లే.
తెలంగాణలో స్థానికేతర ఉద్యోగులు: కాలక్రమంలో పోగుపడిన ఉల్లంఘనలు
| కాలం | అంచనా స్థానికేతర ఉద్యోగులు | దేని ఉల్లంఘన |
|---|---|---|
| 1956 నుంచి 1968 | 22,000 | ముల్కీ నిబంధనలు |
| 1975 నుంచి 1985 | 58,962 | 1975 రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు |
| 2005 నాటికి మొత్తం | అంచనా 2.5 లక్షలు | ముల్కీ నిబంధనలు, రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు కలిపి |
మూలం: ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసిన ఏక సభ్య కమిషన్ నిర్ధారణలు; అధికారిక గణాంకాల ఆధారంగా తెలంగాణ ఉద్యోగుల సంఘాల విశ్లేషణ.
సచివాలయం, శాఖాధిపతులు: సంపూర్ణ మినహాయింపు
రాష్ట్ర పరిపాలనకు నాడీకేంద్రమైన సచివాలయంలో, శాఖాధిపతుల కార్యాలయాల్లో పరిస్థితి మరీ కఠోరం. హైదరాబాద్ రాజధాని కార్యాలయాల్లో 90% ఉద్యోగులు ఆంధ్ర నుంచి రావడంతో, రాష్ట్ర వనరులను ఎలా కేటాయించాలో నిర్ణయించే సంస్థల్లో తెలంగాణకు ఉనికే లేకుండా పోయింది. నిర్ణయాధికారం నుంచి ఈ నిర్మాణాత్మక మినహాయింపు వల్ల — నీటిపారుదల ప్రాజెక్టుల నిధులైనా, విద్యా గ్రాంట్లయినా, ఉద్యోగాల కేటాయింపైనా, ఆదాయ బడ్జెట్ అయినా — ప్రతి విధాన ప్రశ్ననూ ఆంధ్ర నుంచి వచ్చినవాళ్ల ఆధిపత్యంలోని పరిపాలనే తేల్చింది; తెలంగాణకు నామమాత్రపు ప్రాతినిధ్యమే ఉంది.
ప్రభుత్వ శాఖాధిపతుల్లో, ఉన్నతాధికారుల్లో 90% మంది ఆంధ్ర ప్రాంతానికి చెందినవాళ్లే కావడంతో, స్థానికేతర ఉద్యోగులను వెనక్కి పంపడానికి జారీ చేసిన ఆదేశాలను, ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులను అమలు చేయడాన్ని ఆ అధికారులు ఉద్దేశపూర్వకంగా నిర్లక్ష్యం చేశారు. సచివాలయంలో, శాఖాధిపతుల కార్యాలయాల్లో ప్రాతినిధ్యం నామమాత్రంగా ఉండటం వల్ల జీవితంలోని ప్రతి రంగంలోనూ తెలంగాణకు వివక్ష, అన్యాయం జరుగుతున్నాయి.
రాష్ట్ర పరిపాలన నుంచి తెలంగాణను నిర్మాణాత్మకంగా దూరం పెట్టడంపైనెహ్రూ ఇచ్చిన హెచ్చరిక, మళ్లీ ఒకసారి
5 మార్చి 1956న నిజామాబాద్‌లో జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విలీనాన్ని ప్రకటించినప్పుడు స్పష్టంగా చెప్పారు: “ఆంధ్రుల చేతిలో తెలంగాణ ప్రజలకు అన్యాయం జరిగితే, విడిపోవాలని కోరే హక్కు వాళ్లకు ఉంటుంది.” రాష్ట్రం ఏర్పడిన రోజు, 1 నవంబర్ 1956న ఆయన ఇంకా అన్నారు: “ఆంధ్ర ప్రజలు పరీక్షలో ఉన్నారు; తెలంగాణ ప్రజలను వాళ్లు ఎంత న్యాయంగా చూస్తారన్న దానిపైనే కొత్త రాష్ట్ర ఐక్యత ఆధారపడి ఉంటుంది.”
సమైక్య రాష్ట్రపు ఉద్యోగ రికార్డు ఆ మాటలకు ఒక జవాబు. 53 ఏళ్లలో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం తెలంగాణ ప్రజలను వాళ్ల సొంత ప్రాంతంలోని ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల నుంచి వ్యవస్థాగతంగా దూరం పెట్టింది — చట్టపరమైన రక్షణలను ఉల్లంఘించడానికి ఉన్న కాగితాలుగా, రాజ్యాంగ ఉత్తర్వులను కోర్టులో స్టే తెచ్చుకోవాల్సిన అడ్డంకులుగా చూస్తూ. నెహ్రూ చెప్పిన ఆ పరీక్షకు తీర్పు స్పష్టమే. ఆయన అంగీకరించిన విడిపోయే హక్కును — ప్రజాస్వామ్య మార్గాల ద్వారా, ఆందోళనల ద్వారా, నిరాహార దీక్షల ద్వారా, ఓటు ద్వారా — 2014లో రాష్ట్రం సాధించే వరకు వాడుకున్నారు.
రక్షణల వరుస, వాటి ఉల్లంఘన
- ముల్కీ నిబంధనలు — విలీనానికి ముందే ఉన్నవి; తెలంగాణ పోస్టులను స్థానికులకే కేటాయించేవి. విలీన రాష్ట్రం మొదటి రోజు నుంచే ఉల్లంఘన.
- 1956 పెద్దమనుషుల ఒప్పందం — ఉద్యోగ రక్షణలను మళ్లీ ధ్రువీకరించింది. మొదటి రోజు నుంచే ఉల్లంఘన.
- 1969 అఖిలపక్ష ఒప్పందం — ఉద్యోగ ఆవేదనలను పరిష్కరిస్తామని హామీ. ఆరు నెలల్లోనే పక్కన పెట్టేశారు.
- 1972 సుప్రీంకోర్టు తీర్పు — ముల్కీ నిబంధనలను ధ్రువీకరించింది. 1973లో పార్లమెంట్ రద్దు చేసింది.
- 1973 ఆరు సూత్రాల పథకం — ముల్కీ నిబంధనలకు పలచబరిచిన ప్రత్యామ్నాయం. నిరంతరం ఉల్లంఘన.
- 371(D) అధికరణ కింద 1975 రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు — స్థానిక రిజర్వేషన్లకు రాజ్యాంగ బలం. రాష్ట్ర నియామక సంస్థలు 34 ఏళ్ల పాటు ఉల్లంఘించాయి.
- డిసెంబర్ 1985 జీవో 610 — అక్రమంగా నియమితులైన సుమారు 60,000 మంది స్థానికేతరులను వెనక్కి పంపాలని ఆదేశం. వరుసగా ఏడుగురు ముఖ్యమంత్రుల హయాంలో 25 ఏళ్ల పాటు “క్రియాశీల పరిశీలన”లోనే ఉంచారు. ఎప్పటికీ అమలు కాలేదు.
- 2006 నుంచి 2009 వెనక్కి పంపే ఉత్తర్వులు — స్థానికేతర ఉద్యోగులను సొంత ప్రాంతాలకు తిరిగి వెళ్లాలని ఆదేశం. అన్నింటిపైనా ట్రిబ్యునళ్లు, కోర్టుల స్టే. స్టేలను ఎత్తివేయించడానికి ప్రభుత్వం ప్రయత్నించలేదు.
- ఫలితం: అంచనా ప్రకారం 2.5 లక్షల ఉద్యోగ అవకాశాలు కోల్పోయారు. తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉద్యోగ వర్గంలో 40% స్థానికేతరుల ఉనికి. గెజిటెడ్ అధికారుల్లో తెలంగాణ వాటా 10 నుంచి 12%.
