1973 ఆరు సూత్రాల పథకం పుట్టింది తెలంగాణ హక్కుల పట్ల నిజమైన నిబద్ధత నుంచి కాదు — రాజకీయ అనివార్యత నుంచి. ముల్కీ నిబంధనలకు సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన సమర్థనను రద్దు చేయాల్సిన స్థితిలోకి కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని జై ఆంధ్ర ఉద్యమం నెట్టింది. కానీ తెలంగాణ రక్షణలన్నింటినీ ఉత్తగా తీసేయడం రాజకీయంగా చూడ్డానికి చాలా చెడ్డగా ఉండేది. ఏదో ఒక ప్రత్యామ్నాయం ఇవ్వక తప్పలేదు. ఆ ప్రత్యామ్నాయమే ఆరు సూత్రాల పథకం — ఆంధ్ర నాయకత్వానికి ఆమోదయోగ్యంగా ఉంటూనే, కోల్పోయినదానికి బదులుగా తెలంగాణకు ఏదో ఇచ్చినట్టు కనిపించేలా రూపొందించిన పలచబరిచిన రక్షణల సమూహం.
మొదటి నుంచీ ఆరు సూత్రాల పథకం, తాను భర్తీ చేసిన ముల్కీ నిబంధనల కంటే బలహీనమే. ముల్కీ నిబంధనల్లో స్పష్టమైన నివాస షరతు ఉండేది; సుప్రీంకోర్టు అప్పుడే చూపినట్టు అవి న్యాయస్థానం ద్వారా అమలు చేయదగినవి. ఆరు సూత్రాల పథకం మాత్రం పరిపాలనా విధేయతపైనా, రాజకీయ చిత్తశుద్ధిపైనా ఆధారపడింది. అధికార యంత్రాంగం ఆంధ్ర సిబ్బంది ఆధిపత్యంలో ఉండి, తెలంగాణ హక్కులను అమలు చేసే రాజకీయ చిత్తశుద్ధి దాదాపు లేని రాష్ట్రంలో — ఈ రెండు షరతుల్లో ఏ ఒక్కటీ ఎప్పుడూ నమ్మదగినంతగా లేదు.
ఆరు సూత్రాలు, వాటి గతి
పలచబరిచిన రక్షణల రూపమైన ఆరు సూత్రాల పథకాన్ని ప్రత్యామ్నాయంగా ప్రజలపై రుద్దారు. ఈ పథకాన్ని కూడా నిర్భయంగా ఉల్లంఘించారు, ఇప్పటికీ ఉల్లంఘిస్తూనే ఉన్నారు — రక్షణల పేరిట మిగిలిన కొద్దిపాటి దాన్ని కూడా తెలంగాణ ప్రజల నుంచి లాగేసుకుంటూ.
ఆరు సూత్రాల పథకంపై, దాని ఉల్లంఘనపై1975 రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు: మరో పొర, మరో ఉల్లంఘన
ఆరు సూత్రాల పథకం వచ్చిన రెండేళ్ల తర్వాత, 1975లో, రాజ్యాంగంలోని 371(D) అధికరణ కింద భారత ప్రభుత్వం రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు జారీ చేసింది. దీంతో తెలంగాణ ఉద్యోగ రక్షణలకు రాజ్యాంగ బలం వచ్చి, అవి కేవలం పరిపాలనా సూత్రంగా కాక రాష్ట్ర రాజ్యాంగ చట్రంలో భాగమయ్యాయి. అంతకుముందు వచ్చిన దేనికంటే బలంగా ఉండాలన్నదే దాని ఉద్దేశం.
34 ఏళ్ల పాటు దాన్ని ఉల్లంఘించారు. రాష్ట్ర నియామక సంస్థలే — ఏపీపీఎస్సీ, డీఎస్సీ, పోలీసు నియామక బోర్డు — తెలంగాణలో స్థానిక రిజర్వేషన్ కోసం రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు పెట్టిన నిబంధనలను అసలు అమలు చేయలేదు. 2006లో రాష్ట్ర ఉద్యోగుల గణన ఈ పరిస్థితిని ధ్రువీకరించే నాటికి, తెలంగాణలో పనిచేస్తున్న ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల్లో దాదాపు 40% మంది రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వును ఉల్లంఘించి అక్కడ నియమితులైన స్థానికేతరులే.
ఎన్నడూ మారని తీరు
ఆరు సూత్రాల పథకం, రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు ఘట్టం — సమైక్య రాష్ట్ర చరిత్ర మొత్తం పొడవునా సాగిన ఒక తీరులోని ఒక అధ్యాయం మాత్రమే. ఆ తీరు ఎప్పుడూ ఒక్కటే. ఒక ఆవేదన ఉద్యమమవుతుంది. ఆ ఉద్యమాన్ని బలప్రయోగంతోనో రాజకీయ ఒత్తిడితోనో అణచివేస్తారు. ఆందోళనను చల్లార్చడానికి కొత్త సూత్రమో ఒప్పందమో ప్రకటిస్తారు. ఆ సూత్రాన్ని ఉల్లంఘిస్తారు. ఆవేదన మరింత ముదురుతుంది. చక్రం మళ్లీ మొదలవుతుంది.
పూర్తి చిత్రం: ఇచ్చిన రక్షణలు, ఉల్లంఘించిన తీరు — 1956 నుంచి 2009 వరకు
- 1956, పెద్దమనుషుల ఒప్పందం. మొదటి రోజు నుంచే ఉల్లంఘన.
- 1969, అఖిలపక్ష ఒప్పందం. ఆరు నెలల్లోనే పక్కన పెట్టేశారు.
- 1969, ఇందిరా గాంధీ ఎనిమిది సూత్రాల పథకం. ఎప్పటికీ అమలు కాలేదు.
- 1969, ఇందిరా గాంధీ ఐదు సూత్రాల పథకం. దానికి న్యాయమైన అవకాశమే ఇవ్వలేదు.
- 1972, ముల్కీ నిబంధనలను సుప్రీంకోర్టు సమర్థించింది. 1973లో పార్లమెంట్ ఆ తీర్పును తారుమారు చేసింది.
- 1973, ఆరు సూత్రాల పథకం. సమైక్య రాష్ట్రం మిగిలిన కాలమంతా నిరంతరం ఉల్లంఘనకు గురైంది.
- 1975, 371(D) అధికరణ కింద రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు. రాష్ట్ర నియామక సంస్థలు 34 ఏళ్ల పాటు ఉల్లంఘించాయి.
- 1985, జీవో 610 — అక్రమంగా నియమితులైన సుమారు 60,000 మంది స్థానికేతర ఉద్యోగులను వెనక్కి పంపాలని ఆదేశం. వరుసగా ఏడుగురు ముఖ్యమంత్రుల హయాంలో 25 ఏళ్ల పాటు “క్రియాశీల పరిశీలన”లోనే ఉంచారు. ఎప్పటికీ అమలు కాలేదు.
- 2006 నుంచి 2009, స్థానికేతర ఉద్యోగులను వెనక్కి పంపే ఉత్తర్వులు జారీ. అన్నింటిపైనా కోర్టుల స్టే. ఎప్పటికీ అమలు కాలేదు.
- ఫలితం: ప్రతి రక్షణా విఫలమైంది. ప్రతి ఒప్పందమూ ఉల్లంఘనకు గురైంది. ప్రతి సూత్రాన్నీ కాలరాశారు. నమ్మదగిన రక్షణ ఒక్కటే — ప్రత్యేక రాష్ట్రం.
ఈ జాబితాలోని ప్రతి వైఫల్యానికీ కారణం ఒక్కటే: శాసనసభను, పరిపాలనను, రాజకీయ నాయకత్వాన్ని ఆంధ్ర సంఖ్యాబలం నియంత్రించే రాష్ట్రంలో — ఆంధ్ర నాయకత్వానికి ఇబ్బందిగా అనిపించిన రక్షణలను అమలు చేయించే యంత్రాంగమే లేదు. ఆరు సూత్రాల పథకాన్నీ, రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వునూ అమలు చేయలేకపోయారంటే — వాటిని అమలు చేయాల్సిన బాధ్యత ఉన్నవాళ్లే, వాటిని ఉల్లంఘించడంలో ప్రయోజనం ఉన్నవాళ్లు కావడమే కారణం.
ఆరు సూత్రాల పథకం నేర్పే మౌలిక రాజకీయ పాఠం ఇదే. పథకాన్ని సరిగ్గా రూపొందించలేదని కాదు, దాని నిబంధనలు అస్పష్టంగా ఉన్నాయని కాదు. సమైక్య రాష్ట్రంలో ఆంధ్ర మెజారిటీ ఇష్టానికి వ్యతిరేకంగా తన సొంత హక్కులను అమలు చేయించే శక్తి తెలంగాణకు లేకపోవడమే. ఆ నిర్మాణాత్మక సమస్యకు ఒకే ఒక పరిష్కారం — ప్రత్యేక రాష్ట్రం. 1956లోనే తెలంగాణ ప్రజలు చేరుకున్న ఆ ముగింపును, ఆ తర్వాతి దశాబ్దాల్లో ప్రతి సూత్రం, ప్రతి ఒప్పందం, ప్రతి రాజ్యాంగ ఉత్తర్వు విఫలమవడం ధ్రువీకరించింది.
