తెలంగాణ వ్యవసాయ ఆర్థిక వ్యవస్థలో వచ్చిన మార్పు వరి పొలాలకే పరిమితం కాలేదు. నేలను ప్రజలతో కలిపే ప్రతి రంగానికీ అది విస్తరించింది — ఉద్యానవన పంటలు, పశుసంవర్ధకం, మత్స్య, ఆహార శుద్ధి. తెలంగాణలో పశుసంపద విలువ 2013-14లో రూ.24,878 కోట్ల నుంచి 2021-22 నాటికి రూ.1,03,895 కోట్లకు పెరిగింది — ఎనిమిదేళ్లలో నాలుగు రెట్లు. చేపల ఉత్పత్తి దాదాపు రెట్టింపైంది. కోడిగుడ్ల ఉత్పత్తి 75 శాతం పెరిగింది. ఆరు దశాబ్దాలుగా నిర్లక్ష్యానికి గురైన తెలంగాణ గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రాణం పోసుకుంది.
అధ్యాయం VIరూపాంతరం చెందిన నేలరికార్డు TL·VI·03
బీఆర్ఎస్ ప్రభుత్వ హయాంలో తెలంగాణ వ్యవసాయ పరివర్తన — రైతు బంధు, మిషన్ కాకతీయ వంటి ప్రధాన పథకాలకు ఎంతో ఆవల విస్తరించింది. గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలోని ప్రతి రంగాన్నీ అది కలుపుకుంది. 75 శాతం ప్రభుత్వ రాయితీతో 3.94 లక్షల యాదవ కుటుంబాలకు గొర్రెలు పంపిణీ చేశారు. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 23,748 నీటి వనరుల్లో ఉచితంగా చేప పిల్లలను వదిలి, ప్రతి జలాశయాన్నీ, ప్రతి చెరువునూ ఉపాధి వనరుగా మార్చారు. ఎస్సీ, ఎస్టీ రైతులకు 100 శాతం రాయితీతో ఉద్యానవన పంటలను సూక్ష్మ సేద్యం కిందికి తెచ్చారు. రైతు ఊరు వదలకుండానే ఆదాయం పెంచే విలువ ఆధారిత పరిశ్రమలతో పొలం ఉత్పత్తిని కలిపేలా ఆహార శుద్ధి విధానాన్ని రూపొందించారు.
417%
తెలంగాణలో పశుసంపద విలువ పెరుగుదల — 2013-14లో రూ.24,878 కోట్ల నుంచి 2021-22 నాటికి రూ.1,03,895 కోట్లకు
414 కోట్లు
మిషన్ కాకతీయ, మత్స్య శాఖ కింద తెలంగాణ నీటి వనరుల్లో వదిలిన చేప పిల్లలు — రూ.348.93 కోట్ల వ్యయంతో
75%
యాదవ, గొల్ల కురుమ కుటుంబాలకు గొర్రెల పంపిణీపై ప్రభుత్వ రాయితీ — మొత్తం రూ.5,001 కోట్ల ఖర్చులో రూ.3,751 కోట్లు
పశుసంవర్ధకం: ఉపాధిగా పశుసంపద
పశుసంవర్ధకం
42 లక్షల గొర్రెల నుంచి 1.91 కోట్లకు
తెలంగాణలో పశుసంపదపై ఆధారపడ్డ కుటుంబాలు 25.82 లక్షలు. వాటిలో 22.45 లక్షల కుటుంబాలు పాడి పశువులపై, 7.15 లక్షలు గొర్రెలు, మేకల పెంపకంపై ఆధారపడ్డాయి. ప్రభుత్వ గొర్రెల పంపిణీ కార్యక్రమం, పాడి ప్రోత్సాహక పథకం, సంచార పశువైద్య శాలలు — పొట్ట గడవడానికి మాత్రమే సరిపోయిన ఒక రంగాన్ని తెలంగాణలో అత్యంత వేగంగా ఎదుగుతున్న గ్రామీణ పరిశ్రమల్లో ఒకటిగా మార్చాయి.
అంశం
2013-14
2021-22 / 2022-23
మార్పు
పశుసంపద విలువ
రూ.24,878 కోట్లు
రూ.1,03,895 కోట్లు
+417%
గొర్రెల సంఖ్య
1.28 కోట్లు
1.91 కోట్లు
+49%
గొర్రెల పెంపకందారుల సహకార సంఘాలు
2,012
8,392
+317%
సంఘాల సభ్యులు
1,30,000
7,92,111
+509%
ఏటా పాల ఉత్పత్తి
42.07 లక్షల టన్నులు
58.55 లక్షల టన్నులు
+39%
రోజుకు తలసరి పాల లభ్యత
321 గ్రాములు
442 గ్రాములు
+38%
ఏటా మాంసం ఉత్పత్తి
4.46 లక్షల టన్నులు
10.81 లక్షల టన్నులు
+142%
ఏడాదికి తలసరి మాంసం లభ్యత
14.08 కిలోలు
26.64 కిలోలు
+89%
ఏటా కోడిగుడ్ల ఉత్పత్తి
1,006 కోట్ల గుడ్లు
1,767 కోట్ల గుడ్లు
+75%
ఏడాదికి తలసరి కోడిగుడ్ల లభ్యత
296 గుడ్లు
442 గుడ్లు
+49%
పథకం లబ్ధిదారులకు కేసీఆర్ స్వయంగా గొర్రెలు అందజేస్తున్నారు: గొర్రెల పంపిణీ పథకం తొలిసారి పెట్టుబడి అండ ఇచ్చిన పశుపోషణ ఆర్థిక వ్యవస్థ — 3.94 లక్షల యాదవ, గొల్ల కురుమ కుటుంబాలకు చేరింది.
గొర్రెల పంపిణీ పథకం
20 జూన్ 2017న గజ్వేల్ నియోజకవర్గం కొండపాక గ్రామంలో ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ గొర్రెల పంపిణీ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు. ఒక్కో యూనిట్‌లో 20 గొర్రెలు, ఒక పొట్టేలు; యూనిట్ విలువ రూ.1.25 లక్షలు. ప్రభుత్వం 75 శాతం — రూ.93,750 — చెల్లించగా, లబ్ధిదారుడు 25 శాతం — రూ.31,250 — భరించారు. మే 2023 నాటికి 3.94 లక్షల యూనిట్లు, మొత్తం 82.64 లక్షల గొర్రెలు 3,93,552 కుటుంబాలకు పంపిణీ అయ్యాయి. ఈ గొర్రెలు మరో 1.32 కోట్ల గొర్రెపిల్లలకు జన్మనిచ్చాయి. ఈ కార్యక్రమం ద్వారా గొల్ల, కురుమ సామాజిక వర్గాలకు సమకూరిన సంపద రూ.7,920 కోట్లు దాటింది.
రాష్ట్రంలో ప్రాథమిక గొర్రెల పెంపకందారుల సహకార సంఘాలు
8,109 సంఘాలు, 7,61,895 మంది సభ్యులు
పాడి, ఇతర పశుసంపద మద్దతు
పథకం
వివరాలు
పాడి రైతులకు పాల ప్రోత్సాహకం
2014 నుంచి లీటరుకు రూ.4. 2,95,785 మంది పాడి రైతులకు లబ్ధి. రూ.361.45 కోట్లు ఖర్చు. ఏటా రూ.100 కోట్లు.
సంచార పశువైద్య శాలలు
ఉచిత పశువైద్య సేవలందించే 100 సంచార వైద్య శాలలు. 2017లో ప్రారంభం. రూ.136 కోట్లు ఖర్చు. 29 లక్షల పశువులకు ఉచిత చికిత్స.
చేప పిల్లల పంపిణీ
రూ.348.93 కోట్ల విలువైన చేప పిల్లలు, రూ.64.73 కోట్ల విలువైన రొయ్య పిల్లలు 23,748 చెరువులు, జలాశయాల్లో 100% ఉచితంగా వదిలారు
మత్స్య రంగం: పొట్టగడుపు నుంచి పరిశ్రమ వరకు
మత్స్య శాఖ
చేపలు, రొయ్యలు: ఎనిమిదేళ్లలో ఉత్పత్తి రెట్టింపు
చెరువుల వ్యవస్థను పునరుద్ధరించిన మిషన్ కాకతీయ, రాష్ట్రంలోని ప్రతి నీటి వనరులోనూ తొలిసారి ఉచితంగా చేప పిల్లలను వదిలిన ప్రభుత్వ కార్యక్రమం — ఈ రెండూ కలిసి తెలంగాణ మత్స్య రంగాన్ని మార్చేశాయి. ఫలితంగా 2016 నుంచి 2023 మధ్య చేపల ఉత్పత్తి దాదాపు రెట్టింపై, మత్స్య రంగ విలువ నాలుగు రెట్లు పెరిగింది.
సంవత్సరం
చేపల ఉత్పత్తి (టన్నులు)
రొయ్యల ఉత్పత్తి (టన్నులు)
మొత్తం ఉత్పత్తి (టన్నులు)
మొత్తం విలువ (రూ. కోట్లు)
2016-17
1,93,732
5,189
1,98,921
2,252
2017-18
2,62,252
7,783
2,70,035
2,855
2018-19
2,84,211
9,998
2,94,209
3,957
2019-20
2,99,869
10,453
3,10,322
5,012
2020-21
3,37,117
11,734
3,48,851
5,229
2021-22
3,76,142
13,827
3,89,969
5,860
2022-23
4,24,327
14,142
4,38,469
6,656
సంవత్సరం
నీటి వనరులు
వదిలిన చేప పిల్లలు (కోట్లు)
వ్యయం (రూ. కోట్లు)
2016-17
3,939
27.85
22.46
2017-18
11,067
51.08
44.60
2018-19
10,776
49.15
42.95
2019-20
15,715
64.08
46.63
2020-21
18,335
68.52
51.80
2021-22
23,263
76.75
77.49
2022-23
23,748
76.70
63.00
మొత్తం
414.13 కోట్ల చేప పిల్లలు
రూ.348.93 కోట్లు
5,340 మత్స్యకార సహకార సంఘాలు, 3,72,901 మంది సభ్యులతో తెలంగాణ దేశంలోనే మొదటి స్థానంలో ఉంది — 3,315 సంఘాలున్న మహారాష్ట్ర, 2,347 ఉన్న ఆంధ్రప్రదేశ్ కంటే ముందు. ఏప్రిల్ 2023లో రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లా మిడ్ మానేరు జలాశయం వద్ద ఆసియాలోనే అతి పెద్ద మంచినీటి ఆక్వా హబ్‌ను రాష్ట్రం ప్రారంభించింది; ఏటా 1.20 లక్షల టన్నుల ఉత్పత్తి, 4,800 మందికి ప్రత్యక్ష ఉపాధి, రూ.1,000 కోట్ల విలువైన ఎగుమతులు దీని అంచనా.
ఉద్యానవన రంగం: దేశంలో తెలంగాణ స్థానం
ఉద్యానవన శాఖ
12.94 లక్షల ఎకరాలు, 61.64 లక్షల మెట్రిక్ టన్నులు
తెలంగాణ మొత్తం వ్యవసాయ విస్తీర్ణంలో ఉద్యానవన పంటలు కేవలం 7 శాతమే అయినా, రాష్ట్ర వ్యవసాయ స్థూల విలువ ఉత్పత్తిలో అవి 34 శాతం అందిస్తున్నాయి. 2014 నుంచి 8.80 లక్షల ఎకరాలను ప్రభుత్వం సూక్ష్మ సేద్యం కిందికి తెచ్చింది — ఎస్సీ, ఎస్టీ రైతులకు 100 శాతం రాయితీతో; కూరగాయలు, పూలు, పండ్ల కోసం ఉత్కృష్టత కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేసి 30,000 మందికి పైగా రైతులకు శిక్షణ ఇచ్చింది.
రంగం
విస్తీర్ణం (లక్షల ఎకరాలు)
ఉత్పత్తి (లక్షల మెట్రిక్ టన్నులు)
పండ్లు
4.40
24.79
కూరగాయలు
1.81
16.45
సుగంధ ద్రవ్యాలు
4.85
9.27
తోట పంటలు
0.68
3.67
పూలు
0.10
0.59
వ్యవసాయ అటవీ పెంపకం
1.06
6.81
ఔషధ, సుగంధ పంటలు
0.01
0.06
మొత్తం ఉద్యానవనం
12.94
61.64
పంట
దేశంలో తెలంగాణ స్థానం
మిరప, విస్తీర్ణం
దేశంలో 1వ స్థానం
మిరప, ఉత్పత్తి
దేశంలో 2వ స్థానం
పసుపు, విస్తీర్ణం, ఉత్పత్తి
దేశంలో 3వ స్థానం
మామిడి, ఉత్పత్తి
దేశంలో 2వ స్థానం
ఆయిల్ పామ్, 19.32% నూనె తీత రేటు
దేశంలోనే అత్యధికం
మొత్తం ఉద్యానవన విస్తీర్ణం
దేశంలో 9వ స్థానం
మొత్తం ఉద్యానవన ఉత్పత్తి
దేశంలో 11వ స్థానం
ఆహార శుద్ధి: పొలాన్ని విలువతో కలపడం
రూ.7,000 కోట్లు
తెలంగాణలో ఆహార శుద్ధి రంగపు స్థిర పెట్టుబడి పునాది, 2023
రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 4,000కు పైగా ఆహార శుద్ధి యూనిట్లు పనిచేస్తూ దాదాపు 1 లక్ష మందికి ఉపాధి కల్పిస్తున్నాయి. 2021లో 6,017 ఎకరాల్లో 14 ప్రత్యేక ఆహార శుద్ధి మండలాలను ప్రభుత్వం ప్రారంభించింది — పూర్తి మౌలిక వసతులతో, విద్యుత్, నీటి రాయితీలతో సహా ఆకర్షణీయ ఆర్థిక ప్రోత్సాహకాలతో. మొత్తం రూ.7,200 కోట్ల పెట్టుబడి, 58,000 మందికి ప్రత్యక్ష ఉపాధితో కూడిన భారీ ప్రాజెక్టులు వివిధ దశల్లో ఉన్నాయి — పశుగ్రాసం, మత్స్య, పాడి, వినియోగ ఉత్పత్తులు, వంట నూనెలు, పానీయాలపై దృష్టి పెట్టి.
తెలంగాణ ప్రభుత్వం చేపట్టిన చేపల పంపిణీ, గొర్రెలు, పశువుల పంపిణీ కార్యక్రమాలను ఆహార శుద్ధి రంగంతో కలిపి రైతుల ఆదాయాన్ని రెట్టింపు చేయాలని ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ ఆలోచించారు. రైతులు స్థానికంగా పండించిన పంటలకు గిట్టుబాటు ధర ఇచ్చి, గిరాకీని బట్టి అమ్మి, మిగిలిన పంటను ఆహార శుద్ధి కేంద్రాల్లో ప్రాసెస్ చేస్తారు.
తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆహార శుద్ధి విధానం, 2021
పొలం నుంచి పళ్లెం వరకు — ముఖ్య విజయాలు ఒక్క చూపులో
తెలంగాణలో పశుసంపద విలువ 2013-14లో రూ.24,878 కోట్ల నుంచి 2021-22 నాటికి రూ.1,03,895 కోట్లకు పెరిగింది — ఎనిమిదేళ్లలో 417% పెరుగుదల.
గొర్రెల పంపిణీ 3,93,552 యాదవ, గొల్ల కురుమ కుటుంబాలకు 82.64 లక్షల గొర్రెలతో చేరింది. ఈ గొర్రెలు అదనంగా 1.32 కోట్ల పిల్లలను ఇచ్చి — అంతకుముందు చాలా తక్కువ ఉన్న సామాజిక వర్గాలకు రూ.7,920 కోట్లకు పైగా సంపదను సృష్టించాయి.
చేపల ఉత్పత్తి 2016-17లో 1.98 లక్షల టన్నుల నుంచి 2022-23 నాటికి 4.38 లక్షల టన్నులకు పెరిగింది. మత్స్య రంగ విలువ రూ.2,252 కోట్ల నుంచి రూ.6,656 కోట్లకు పెరిగింది.
23,748 నీటి వనరుల్లో 100% ప్రభుత్వ రాయితీతో 414.13 కోట్ల చేప పిల్లలను వదిలారు — దీన్ని ఈ స్థాయిలో అమలు చేసిన తొలి రాష్ట్రం తెలంగాణ.
5,340 సంఘాలు, 3,72,901 మంది సభ్యులతో మత్స్యకార సహకార సంఘాల సంఖ్యలో తెలంగాణ దేశంలోనే మొదటి స్థానంలో ఉంది.
పాల ఉత్పత్తి ఏటా 42.07 లక్షల టన్నుల నుంచి 58.55 లక్షల టన్నులకు పెరిగింది. కోడిగుడ్ల ఉత్పత్తి ఏడాదికి 1,006 కోట్ల నుంచి 1,767 కోట్లకు పెరిగింది.
2014 నుంచి రూ.2,236 కోట్లతో 8.80 లక్షల ఎకరాలను సూక్ష్మ సేద్యం కిందికి తెచ్చి 3,20,601 మంది రైతులకు లబ్ధి చేకూర్చారు. ప్రభావ మదింపులో దిగుబడి 52.3% పెరుగుదల, నీటి ఆదా 43.8%, విద్యుత్ ఆదా 33% నమోదయ్యాయి.
2021లో 6,017 ఎకరాల్లో 14 ప్రత్యేక ఆహార శుద్ధి మండలాలు ఏర్పాటయ్యాయి; రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఈ రంగంలో 4,000కు పైగా ఆహార శుద్ధి యూనిట్లు, 1 లక్ష మంది సిబ్బంది ఉన్నారు.
