సమైక్య ఆంధ్రప్రదేశ్ అరవై ఏళ్లలో ఏ ప్రభుత్వమూ రైతును పాలనకు కేంద్రంగా పెట్టలేదు. భూమి శిస్తు వ్యవస్థలు వాళ్లను దోచుకున్నాయి, నీళ్లు వేరే చోటికి వెళ్లాయి, పంట పోయినప్పుడు ఎవరూ రాలేదు. 2014 నుంచి 2023 మధ్య తెలంగాణ ప్రభుత్వం దీన్ని పూర్తిగా తలకిందులు చేసింది. రైతు బంధు ద్వారా రూ.72,815 కోట్లు నేరుగా రైతుల ఖాతాల్లోకి వెళ్లాయి. పంట రుణ మాఫీ 58 లక్షల కుటుంబాల అప్పులను తుడిచిపెట్టింది. జాతీయ నేర గణాంకాల సంస్థ (NCRB) గణాంకాల ప్రకారం 2014లో 1,500 ఉన్న రైతు ఆత్మహత్యలు 2023 నాటికి కేవలం 56కు పడిపోయాయి — 95.84% తగ్గుదల. తెలుగు వ్యవసాయ చరిత్రలో మరెక్కడా లేని ఒక దశాబ్దాన్ని ఈ అంకెలు గుర్తుపెడతాయి.
అధ్యాయం VIరూపాంతరం చెందిన నేలరికార్డు TL·VI·02
కేసీఆర్ రైతు గురించి మాట్లాడినప్పుడు ఆయన మాట్లాడినది కాగితాల మీది మాటలు కాదు. తెలంగాణ రైతులు చనిపోవడం ఆయన చూశారు. వరంగల్, నల్గొండ, మహబూబ్‌నగర్ ఆత్మహత్యల లెక్కలు ఆయనకు గణాంకాలు కాదు — ఎన్నడూ పట్టించుకోని ఒక వ్యవస్థపై నేరారోపణలు. కొత్త ప్రభుత్వం చేసిన మొదటి పని పంట రుణ మాఫీ. రెండోది — భారతదేశంలో ఏ రాష్ట్రమూ నిర్మించని అత్యంత సమగ్రమైన రైతు సంక్షేమ నిర్మాణాన్ని మొదటి నుంచీ రూపొందించడం. రైతు బంధు, రైతు బీమా, రైతు వేదిక, ఏఈఓలు, నీటి పన్ను రద్దు, ధరణి భూ రికార్డుల పోర్టల్, కనీస మద్దతు ధరకు హామీతో కూడిన సేకరణ — ఇవన్నీ కలిసి రాజ్యానికీ రైతుకూ మధ్య సంబంధాన్నే మార్చేశాయి.
1,500 → 56
రైతు ఆత్మహత్యలు, 2014 నుంచి 2023; మూలం: జాతీయ నేర గణాంకాల సంస్థ
2014లో తెలంగాణలో 1,500 మంది రైతులు ఆత్మహత్యలతో మరణించారు. 2015లో ఆ సంఖ్య 1,347; దేశంలోని రైతు ఆత్మహత్యల్లో తెలంగాణ వాటా 11.1%. 2023 నాటికి ఆ సంఖ్య 56కు పడిపోయి, జాతీయ రైతు ఆత్మహత్యల్లో తెలంగాణ వాటా 0.51%కి తగ్గింది. ఎనిమిదేళ్లలో 95.84% తగ్గుదల. కాపాడిన ఆ ప్రతి ప్రాణం వెనుకా — రైతు బంధు, రైతు బీమా, పంట రుణ మాఫీ, ఆరు దశాబ్దాల్లో తొలిసారి తన రైతుల వెనుక షరతులు లేకుండా నిలబడ్డ ఒక ప్రభుత్వం ఉన్నాయి.
మహబూబ్‌నగర్‌లో ఒక రైతు. రైతు బంధు పెట్టుబడిని నేరుగా ఆయన చేతిలో పెట్టింది: ప్రతి విత్తనాల సీజన్‌కు ముందు, ఏటా ఎకరాకు రూ.10,000 — ఒక్క మధ్యవర్తీ లేకుండా.
Photo: Saibhaskar · Public domain · Wikimedia Commons
రైతు బంధు: రైతు చేతిలోనే పెట్టుబడి
రైతు బంధు, పంట పెట్టుబడి సాయ పథకం
ఏటా ఎకరాకు రూ.10,000, నేరుగా రైతుకు
భారతదేశంలో ఈ తరహా తొలి పథకం రైతు బంధు. మధ్యవర్తుల ద్వారా ఉత్పాదకాలపై రాయితీ ఇవ్వడమో, వడ్డీ, అప్పు పెరిగే పంట రుణాలివ్వడమో కాకుండా — ప్రతి విత్తనాల సీజన్‌కు ముందే ప్రతి రైతు బ్యాంకు ఖాతాలోకి నేరుగా పెట్టుబడి సాయాన్ని బదిలీ చేసింది; తమకు కావాల్సిన ఉత్పాదకాలను, తాము ఎంచుకున్న సరఫరాదారుల నుంచి, తమకు కావాల్సిన సమయంలో కొనుక్కునే స్వేచ్ఛ ఇచ్చింది. వానాకాలం 2018లో దీన్ని ప్రవేశపెట్టారు; పీఎం కిసాన్ సమ్మాన్ నిధిగా కేంద్ర ప్రభుత్వం అనుకరించిన నమూనా ఇదే.
రైతు బంధు రూపకల్పనలోని సరళత ఉద్దేశపూర్వకమైనది. వానాకాలానికి ముందు ఎకరాకు రూ.5,000, యాసంగికి ముందు ఎకరాకు రూ.5,000 — కలిపి ఏటా ఎకరాకు రూ.10,000. దరఖాస్తులు లేవు, మధ్యవర్తులు లేరు, విచక్షణ లేదు. భూ రికార్డులు స్పష్టంగా ఉన్న ప్రతి పట్టాదారుకూ ఈ-కుబేర్, ఐఎఫ్‌ఎంఐఎస్ వేదికల ద్వారా డబ్బు అందింది. 2017లో చేపట్టిన భూ రికార్డుల సంస్కరణే దీన్ని సాధ్యం చేసిన షరతు: గ్రామీణ భూముల్లో 94 శాతం రికార్డులను అది శుద్ధి చేసి, వివాదాలను తొలగించి, ఎవరిది ఏ భూమో నిర్ధారించింది; తద్వారా లబ్ధి సరైనవాళ్లకు లీకేజీ లేకుండా చేరింది.
65 ల.
వానాకాలం 2022 నాటికి సీజన్‌కు లబ్ధి పొందిన రైతులు
రూ.72,815 కోట్లు
వానాకాలం 2018 నుంచి వానాకాలం 2022 వరకు 10 సీజన్లలో పంపిణీ చేసిన మొత్తం
10
ఆగకుండా పూర్తయిన సీజన్లు — ఈ పథకం ఒక్క సీజన్‌ను కూడా తప్పలేదు
సీజన్
లబ్ధిదారులు (పట్టాదారులు)
పంపిణీ చేసిన మొత్తం (రూ. కోట్లు)
వానాకాలం 2018
58,33,395
5,254.31
యాసంగి 2018-19
57,97,785
5,105.81
వానాకాలం 2019
62,04,032
6,326.06
యాసంగి 2019-20
62,28,661
6,354.98
వానాకాలం 2020
63,61,671
6,572.44
యాసంగి 2020-21
64,34,625
6,630.94
వానాకాలం 2021
65,00,588
6,904.21
యాసంగి 2021-22
65,00,588
7,104.54
వానాకాలం 2022
65,00,588
7,651.58
యాసంగి 2022-23
65,00,588
7,285.45
మొత్తం, వానాకాలం 2018 నుంచి యాసంగి 2022-23
సీజన్‌కు 65,00,588
65,190.32
వానాకాలం 2023 సీజన్‌తో కలిపి రైతు బంధు కింద మొత్తం పంపిణీ రూ.72,815.09 కోట్లకు చేరి, దాదాపు 70 లక్షల మంది రైతు పట్టాదారులకు లబ్ధి చేకూర్చింది. ఒక్క అంతరాయమూ లేకుండా పదకొండు సీజన్లు.
2019లో కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన పీఎం కిసాన్ సమ్మాన్ నిధి — రైతు బంధు నుంచి నేరుగా స్ఫూర్తి పొందినది. తేడా ఏమిటంటే: భూమి విస్తీర్ణంతో సంబంధం లేకుండా పీఎం కిసాన్ రైతుకు ఏటా రూ.6,000 ఇస్తుంది. రైతు బంధు ఏటా ఎకరాకు రూ.10,000 ఇచ్చింది — అంటే ఐదెకరాల రైతుకు రూ.6,000 కాదు, రూ.50,000. తెలంగాణ పథకం మరింత ఉదారమైనది, భూ కమతాలకు మరింత కచ్చితంగా సరిపోయేది; పైగా అది ముందే వచ్చింది.
రైతు బీమా: చెత్త జరిగినప్పుడు
రైతు బీమా, రైతు జీవిత బీమా
రైతు మరణిస్తే కుటుంబానికి రూ.5 లక్షలు
రైతు బంధుతో పాటే 2018లో రైతు బీమాను ప్రారంభించారు. నమోదైన ప్రతి రైతు తరఫునా మొత్తం ప్రీమియంను ప్రభుత్వమే చెల్లించింది. రైతు మరణిస్తే కుటుంబానికి ఎల్ఐసీ నుంచి రూ.5 లక్షలు అందాయి. తన రైతాంగం మొత్తానికీ ఈ స్థాయిలో జీవిత బీమా పథకాన్ని భారతదేశంలో మరే రాష్ట్రమూ నిర్మించలేదు.
అంశం
సాధన
రైతుల తరఫున ప్రభుత్వం చెల్లించిన మొత్తం ప్రీమియం
రూ. 5,383.83 కోట్లు
పథకం మొదలైనప్పటి నుంచి ఆదుకున్న మరణించిన రైతుల కుటుంబాలు
99,297 కుటుంబాలు
కుటుంబాలకు అందించిన మొత్తం బీమా సొమ్ము
రూ. 4,964.85 కోట్లు
కుటుంబానికి బీమా మొత్తం
రూ. 5 లక్షలు
రైతు చెల్లించిన ప్రీమియం
శూన్యం — 100% ప్రభుత్వమే చెల్లించింది
పంట రుణ మాఫీ: దశాబ్దాల అప్పులకు ముగింపు
పంట రుణ మాఫీ
ఒక తరం పాటు పోగుపడిన అప్పును తుడిచివేయడం
తెలంగాణ ప్రభుత్వం తీసుకున్న తొలి ప్రధాన నిర్ణయం పంట రుణ మాఫీ. చెడు దిగుబడులు, ప్రభుత్వ మద్దతు లేకపోవడం ఏళ్ల తరబడి కలిసి రాష్ట్రవ్యాప్తంగా రైతులు బ్యాంకులకు, సహకార సంఘాలకు అప్పులు పోగేసుకున్నారు. ఈ మాఫీ ఒక రాజకీయ సంకేతం కాదు — వేలాది కుటుంబాలను నిస్సహాయతలోకి నెట్టిన అప్పుల భారాన్ని తొలగించిన నిర్మాణాత్మక సవరణ.
దశ
మాఫీ చేసిన మొత్తం
లబ్ధి పొందిన రైతులు
మొదటి మాఫీ, 2014-15, కుటుంబానికి రూ.1 లక్ష వరకు
రూ. 16,144.10 కోట్లు
35,31,913
రెండో మాఫీ మొదటి దశ, రూ.25,000 శ్లాబ్ వరకు
రూ. 408.38 కోట్లు
2,96,571 రుణ ఖాతాలు
రెండో మాఫీ రెండో దశ, రూ.50,000 శ్లాబ్ వరకు
రూ. 798.99 కోట్లు
2,46,038 రుణ ఖాతాలు
అన్ని మాఫీల్లో లబ్ధి పొందిన మొత్తం రైతులు
రూ. 19,000 కోట్లకు పైగా
58 లక్షలకు పైగా రైతులు
రెండో మాఫీలోని తర్వాతి శ్లాబులతో కలిపితే మొత్తాలు పై వరుసలను దాటి పథకం కింద రూ.19,000 కోట్లకు పైగా చేరతాయి; 2014 నుంచి అందించిన మొత్తం రైతు రుణ మాఫీ ఉపశమనం రూ.27,718 కోట్లని ఆర్‌బీఐ రాష్ట్ర ఆర్థిక రికార్డు చూపుతోంది.
రైతు వేదిక: ప్రతి రైతుకూ ఒక వేదిక
రైతు వేదిక
రాష్ట్రవ్యాప్తంగా నిర్మించిన 2,601 రైతు వేదికలు
ప్రతి ఐదు వేల ఎకరాల సముదాయానికీ ఒక వ్యవసాయ విస్తరణ అధికారిని కేటాయించి, ఒక రైతు వేదికను ఇచ్చారు — రైతులు, ఏఈఓలు, రైతు బంధు సమితి సభ్యులు, వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలు కలిసి సమావేశమై, శిక్షణ పొంది, చర్చించే ప్రత్యేక నిర్మాణం అది. ఒక్కొక్కటి రూ.22 లక్షలతో నిర్మించిన రైతు వేదికలు — కొత్త వ్యవసాయ విస్తరణ వ్యవస్థకు క్షేత్రస్థాయి నిర్మాణంగా మారాయి.
అంశం
సాధన
నిర్మించిన రైతు వేదికలు
2,601
మొత్తం వ్యయం
రూ. 572.22 కోట్లు
ఒక్కో రైతు వేదిక వ్యయం
రూ. 22 లక్షలు
నిర్వహించిన శిక్షణ కార్యక్రమాలు
1,11,140
శిక్షణ పొందిన రైతులు, కవర్ అయిన గ్రామ పంచాయతీలు
12,769 గ్రామ పంచాయతీల్లో 23,25,767 మంది రైతులు
రైతు బంధు సమితి సభ్యులు
10,769 గ్రామాల్లో 1,61,995 మంది రైతులు
కనీస మద్దతు ధరకు హామీ సేకరణ: వెనుకబడని ఒక్క గింజ కూడా
2014కు ముందు రైతులు తమ ధాన్యాన్ని కనీస మద్దతు ధరకు అమ్ముకోగలరని హామీ ఇచ్చే వ్యవస్థే రాష్ట్రంలో లేదు. తెలంగాణ ఏర్పడ్డాక ఐకేపీ, పీఏసీఎస్‌ల ద్వారా ధాన్యం కొనుగోలు కేంద్రాలను ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసి, పండిన ప్రతి గింజనూ కొంటామని కట్టుబడింది. కొవిడ్-19 మహమ్మారి దేశాన్ని మూసివేసిన 2020-21లో కూడా వ్యవస్థకు అంతరాయం లేకుండా రికార్డు స్థాయిలో 141.04 లక్షల మెట్రిక్ టన్నుల ధాన్యాన్ని ప్రభుత్వం కొనుగోలు చేసింది.
సీజన్
సేకరించిన ధాన్యం (లక్షల మె.ట.)
లబ్ధి పొందిన రైతులు
చెల్లించిన మొత్తం (రూ. కోట్లు)
కేఎంఎస్ 2014-15
24.30
5,16,805
3,392
కేఎంఎస్ 2015-16
23.56
5,34,294
3,397
కేఎంఎస్ 2016-17
53.69
8,95,640
8,089
కేఎంఎస్ 2017-18
53.99
9,01,396
8,565
కేఎంఎస్ 2018-19
77.46
12,06,317
13,690
కేఎంఎస్ 2019-20
111.26
17,56,919
20,383
కేఎంఎస్ 2020-21
141.04
24,28,231
26,610
కేఎంఎస్ 2021-22
120.61
22,42,849
23,605
కేఎంఎస్ 2022-23 (వానాకాలం)
65.02
11,68,533
13,370
ధాన్యానికి కనీస మద్దతు ధర, ఏడాదికేడు
2014-15గ్రేడ్ ఏ రూ.1,400, సాధారణం రూ.1,360 క్వింటాలుకు
2015-16గ్రేడ్ ఏ రూ.1,450, సాధారణం రూ.1,410 క్వింటాలుకు
2016-17గ్రేడ్ ఏ రూ.1,510, సాధారణం రూ.1,470 క్వింటాలుకు
2017-18గ్రేడ్ ఏ రూ.1,590, సాధారణం రూ.1,550 క్వింటాలుకు
2018-19గ్రేడ్ ఏ రూ.1,770, సాధారణం రూ.1,750 క్వింటాలుకు
2019-20గ్రేడ్ ఏ రూ.1,835, సాధారణం రూ.1,815 క్వింటాలుకు
2020-21గ్రేడ్ ఏ రూ.1,888, సాధారణం రూ.1,868 క్వింటాలుకు
2021-22గ్రేడ్ ఏ రూ.1,960, సాధారణం రూ.1,940 క్వింటాలుకు
2022-23గ్రేడ్ ఏ రూ.2,060, సాధారణం రూ.2,040 క్వింటాలుకు
పంటల విస్తీర్ణం, ఉత్పత్తి: ఒక దశాబ్ద వృద్ధి
మొత్తం పంటల విస్తీర్ణం 2013-14
143.49 ల.
సాగులో ఉన్న లక్షల ఎకరాలు
మొత్తం పంటల విస్తీర్ణం 2022-23
208.73 ల.
లక్షల ఎకరాలు — సాగు విస్తీర్ణంలో 45% పెరుగుదల
వరి విస్తీర్ణం 2013-14
49.63 ల.
వరి కింద లక్షల ఎకరాలు
వరి విస్తీర్ణం 2021-22
97.98 ల.
లక్షల ఎకరాలు — 97% పెరుగుదల
మొత్తం వ్యవసాయ ఉత్పత్తి
232 ల.
రాష్ట్ర సాధనకు ముందు లక్షల మెట్రిక్ టన్నులు
మొత్తం వ్యవసాయ ఉత్పత్తి
326 ల.
లక్షల మెట్రిక్ టన్నులు — వరి, పత్తి, మొక్కజొన్న ప్రధాన పంటలు
జాతీయ వ్యవసాయ ఆర్థిక వ్యవస్థలో తెలంగాణ స్థానం
పంట లేదా విజయం
తెలంగాణ స్థితి
దేశ పత్తి ఉత్పత్తిలో వాటా
జాతీయ మొత్తంలో 16%
దేశ బియ్యం ఉత్పత్తిలో వాటా
జాతీయ మొత్తంలో 8%
ధాన్యం సేకరణ స్థానం, 2021-22
పంజాబ్ తర్వాత దేశంలో రెండో స్థానం, జాతీయ మొత్తంలో 13%
మొక్కజొన్న ఉత్పత్తి స్థానం, 2020-21
దేశంలో 1వ స్థానం
ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తి స్థానం, 2019-20 నుంచి 2020-21
దేశంలో 4వ స్థానం
మిరప విస్తీర్ణం స్థానం, 2021-22
దేశంలో 1వ స్థానం
మిరప ఉత్పత్తి స్థానం, 2021-22
దేశంలో 2వ స్థానం
ఆయిల్ పామ్ నూనె తీత రేటు
19.32% — దేశంలోనే అత్యధికం
ఇతర రైతు సంక్షేమ చర్యలు
చర్య
వివరాలు
నీటి పన్ను రద్దు
జూన్ 2018 నాటికి రూ.800 కోట్ల బకాయి నీటి పన్నులు రద్దు. రైతులందరికీ ఉచిత సాగునీరు శాశ్వతంగా ప్రకటన.
వ్యవసాయ రుణాల పంపిణీ, 2022-23
56.41 లక్షల మంది రైతులకు రూ.46,617 కోట్లు — 2014-15లో 27.82 లక్షల రైతులకు రూ.18,419 కోట్ల నుంచి పెరుగుదల
వ్యవసాయ యాంత్రీకరణ, 2014-15 నుంచి 2017-18
6.71 లక్షల మంది రైతులకు లబ్ధి చేకూరుస్తూ రూ.951.28 కోట్లు ఖర్చు. 2022-23లో మాత్రమే రూ.500 కోట్ల కేటాయింపు.
గోదాములు
4.17 లక్షల మె.ట. సామర్థ్యమున్న 176 గోదాముల నుంచి 24.71 లక్షల మె.ట. సామర్థ్యమున్న 1,167 గోదాములకు
భారతదేశపు విత్తన భాండాగారం
తెలంగాణ రాష్ట్ర విత్తనాభివృద్ధి సంస్థ 5,700 మంది నైపుణ్యమున్న విత్తనోత్పత్తిదారుల ద్వారా 45,000 ఎకరాల్లో ఏటా 6 లక్షల క్వింటాళ్ల ధ్రువీకరించిన విత్తనాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది
ధరణి పోర్టల్, అక్టోబర్ 2020లో ప్రారంభం
రెవెన్యూ రికార్డుల్లో సమీకృత రిజిస్ట్రేషన్, తక్షణ మ్యుటేషన్. 13.32 లక్షలకు పైగా మ్యుటేషన్లు పూర్తి. అవినీతిని తొలగించి భూ పరిపాలనకు సంపూర్ణ పారదర్శకత తెచ్చింది.
నకిలీ విత్తన కంపెనీలపై పీడీ చట్టం
25 నకిలీ విత్తన కంపెనీల యజమానులపై పీడీ చట్టం కేసులు. 221 విత్తన లైసెన్సుల రద్దు. కల్తీ విత్తనాలు పంపిణీ చేసిన 806 మందిపై క్రిమినల్ కేసులు. 1,027 మంది అరెస్టు.
నియమించిన ఏఈఓలు
ప్రతి 5,000 ఎకరాలకు ఒక వ్యవసాయ విస్తరణ అధికారి — తెలంగాణ రైతులకు ఈ స్థాయి కవరేజీ లభించడం అదే మొదటిసారి
ఏర్పాటైన రైతు బంధు సమితులు
10,769 గ్రామాల్లో 1,61,995 మంది రైతు సభ్యులు
సమైక్య రాష్ట్రంలో తమ భూములకు దస్త్రాలు దొరకక విసిగిపోయిన తెలంగాణ రైతులు, స్వపరిపాలనలో భూ వివాదాలను పరిష్కరించుకుని వివాదం లేకుండా భూ హక్కులను స్థిరపరచుకున్నారు. ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ తీసుకున్న సాహసోపేత నిర్ణయంతో ప్రభుత్వం భూ రికార్డులను శుద్ధి చేసి, భూమిని దాని యజమానులకే అప్పగించింది.
తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం, ధరణి భూ రికార్డుల సంస్కరణపై
రైతు దశాబ్దం — ముఖ్య విజయాలు ఒక్క చూపులో
ఆగని పదకొండు సీజన్లలో దాదాపు 70 లక్షల మంది రైతు పట్టాదారులకు రైతు బంధు రూ.72,815 కోట్లు పంపిణీ చేసింది — భారతదేశంలో ఈ తరహా తొలి పథకం; పీఎం కిసాన్ సమ్మాన్ నిధికి స్ఫూర్తి.
రైతు బీమా 99,297 మరణించిన రైతుల కుటుంబాలను రూ.4,964.85 కోట్లతో ఆదుకుంది; ప్రీమియంలో 100% ప్రభుత్వమే చెల్లించింది.
పంట రుణ మాఫీలు 58 లక్షలకు పైగా రైతులకు లబ్ధి చేకూర్చి, పోగుపడిన రూ.19,000 కోట్లకు పైగా అప్పును తొలగించాయి.
కొవిడ్ మహమ్మారి సమయంలో కూడా ధాన్యం సేకరణ 2014-15లో 24.30 లక్షల మె.ట. నుంచి 2020-21 నాటికి 141.04 లక్షల మె.ట.కు పెరిగింది.
మొత్తం వ్యవసాయ ఉత్పత్తి 232 లక్షల మె.ట. నుంచి 326 లక్షల మె.ట.కు పెరిగింది; వరి, పత్తి, మొక్కజొన్న ప్రధాన పంటలుగా నిలిచాయి.
2020-21లో మొక్కజొన్న ఉత్పత్తిలో తెలంగాణ దేశంలో 1వ స్థానంలో నిలిచి, భారతదేశ పత్తిలో 16%, బియ్యంలో 8% అందించింది.
రైతులకు వ్యవసాయ రుణాలు రూ.18,419 కోట్ల నుంచి రూ.46,617 కోట్లకు పెరిగి, 56.41 లక్షల మంది రైతులకు చేరాయి.
ఎన్‌సీఆర్‌బీ గణాంకాల ప్రకారం రైతు ఆత్మహత్యలు 2014లో 1,500 నుంచి 2023లో కేవలం 56కు పడిపోయాయి — 95.84% తగ్గుదల. జాతీయ రైతు ఆత్మహత్యల్లో తెలంగాణ వాటా 2015లో 11.1% నుంచి 2023లో 0.51%కి తగ్గింది — ఈ దశాబ్దం సాధించినదానికి అత్యంత స్పష్టమైన, అత్యంత మానవీయమైన కొలత ఇదే.
